Günümüzde Türkiye’nin vazgeçilmez ürünlerinden olan çay bitkisi, esasen ana vatanı Güneydoğu Asya olan tropikal bir tür olarak bilinmektedir.
Coğrafi şartları zorlu olan Doğu Karadeniz, günümüzde çay üretim merkezlerinden biri haline gelmiş olsa da bu başarının ardında Cumhuriyet’in ilk yıllarında atılan stratejik adımlar bulunmaktadır.
Atatürk Orman Çiftliği’nin Rolü Nedir?
Osmanlı döneminden kalan tarımsal miras, modern tekniklerden ve bilimsel tekniklerden bir hayli uzaktı. Cumhuriyet’in kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, kurtuluş mücadelesinin ardından ekonomik bağımsızlığın önemli bir alanının modern ziraatten geçtiğini fark ederek Ankara’da Atatürk Orman Çiftliği’ni (AOÇ) kurdurdu.
Çiftçiye gübre kullanmayı, tohum seçmeyi ve modern teknikleri öğretmeyi hedefleyen bu yaklaşım, kısa süre içerisinde karşılığını vermeye başladı.
Doğu Karadeniz’in Kaderini Değiştiren "Mikroklima" Raporu
Doğu Karadeniz, sarp yer şekilleri sebebiyle uzun yıllar mısır üretimine yoğunlaşmış, daha kazançlı ürünlerden mahrum kalmıştı. Bu tıkanıktan kurtulmak isteyen Atatürk, bölgeye yönelik bilimsel bir inceleme talebinde bulundu. 1918-1922 yılları arasında bölgeyi inceleyen Ali Rıza Erten, sunduğu tarihi raporda bölgenin mikroklimatik yapısına ışık tuttu.
Rapor, kış sıcaklığının 0 derecenin altına düşmediği, yazın 20-25 derece seviyelerinde seyrettiği ve yıllık yağışın 750 mm’nin üzerinde gerçekleştiği Doğu Karadeniz, çay ve turunçgiller için dünyadaki sayılı uygun alanlardan biriydi.
407 Sayılı Çay Kanunu ve Zihni Derin’in Mücadelesi
Bilimsel veriler çerçevesinde 1924 yılında çıkarılan 407 Sayılı Çay Kanunu ile projenin başlaması kararlaştırıldı. "Çayın Babası" olarak tanınan Ziraat Mühendisi Zihni Derin, Rize’ye gönderilerek ilk deneme bahçesini oluşturdu.
Başta mısır tarlalarından vazgeçmek istemeyen yerel halkı ikna etmekte zorluk yaşansa da devletin kararlılığı galip geldi.
Çay Bahçesi Sayısı 155 Hektardan 75 Bin Hektara Çıktı
1937 yılında özel yetkilerle yeniden bölgeye dönen Zihni Derin, Batum’dan getirilen tonlarca tohumun çiftçilere dağıtılmasını sağladı.
Devletin alım garantisi vermesi ve çiftçiye tahıl hibesi gibi teşvikler sunmasıyla üretim ivme kazanarak, 1939 yılında 155 hektar çay bahçesi bir yıl kadar sonra 735 hektar çay bahçesine ulaştı. 2012 yılında ise çay bahçesi sayısı 75 bin 856 bin adete ulaştı.
