Dünya genelinde milyarlarca dolarlık ticaret hacmi oluşturan Black Friday dönemi, borsa çöküşlerinden isim başlangıçlarına kadar daha önce duyulmamış pek çok çarpıcı bilgiden oluşuyor.
Şükran Günü Tarihini Değiştiren Güç
Günümüzde devasa bir alışveriş karnavalına dönüşen bu süreç, geçmişte ABD’deki resmi tatillerin takvimini bile etkilemiştir. Geleneksel olarak kasım ayının son perşembesi kutlanan Şükran Günü, 1939 yılında ayın son gününe denk gelince perakendeciler paniğe kapıldı. Alışveriş sezonunun kısalmasından endişe eden sektör temsilcilerinin talebiyle, 1941 yılında tatil bir hafta erkene, yani kasımın dördüncü perşembesine çekildi. Böylece Noel öncesi tüketim için fazladan zaman kazanılmış oldu.
İsim Savaşları: Big Friday mi Black Friday mi?
Bu terimin kökeni Philadelphia’daki polislerin yoğun trafik ve hava kirliliği için kullandığı bir argoya dayanıyor. Şehirdeki hareketlilikten ve kirlilikten rahatsız olan güvenlik güçlerinin kullandığı bu ifade, perakende sektörü tarafından hoş karşılanmadı. 1961 yılında bir gazete aracılığıyla ismin "Big Friday" olarak değiştirilmesi teklif edilse de halk bu yeni tabiri benimsemedi ve orijinal isim kalıcı hale geldi.
Borsanın Kara Günü ve Alışveriş Liderliği
Sanılanın aksine bu dönem 2001 yılına kadar yılın en çok satış yapılan günü unvanına sahip değildi; liderlik o tarihe kadar Noel’den önceki cumartesi günündeydi. Terimin bir diğer köken hikayesi ise 24 Eylül 1896 tarihindeki borsa çöküşüne işaret ediyor. James Fisk ve Jay Gould’un altın piyasasını ele geçirme girişimi hükümetin müdahalesiyle sonuçlanınca fiyatlar çakılmış ve pek çok yatırımcı iflas etmişti. Bu ekonomik yıkım, "Kara Cuma" ifadesinin finans tarihindeki ilk ciddi izlerinden birini oluşturdu.
Dünyadan Farklı İsimler ve Değişen Gelenekler
Meksika’da bu dönem "iyi hafta sonu" anlamına gelen "El Buen Fin" ismiyle anılıyor. Küresel bir fenomen haline gelen çılgınlık, ABD dışındaki ilk etkilerini Kanada'da gösterdi. 2011 yılında ise büyük bir zincir marketin satışları Şükran Günü akşamına çekmesiyle geleneksel başlangıç saati değişmiş oldu.
Tesisatçıların En Yoğun Mesaisi
Belki de en şaşırtıcı bilgi, yılın bu döneminde en çok çalışan meslek grubunun tesisatçılar olmasıdır. Alışveriş çılgınlığı sırasında evlerdeki yoğun kullanım ve dikkatsizlikler, tesisat arızalarının tavan yapmasına neden oluyor.
Bugün İngiltere’den Hindistan’a, Brezilya’dan Fransa’ya kadar her ülkenin kendine has bir gelenekle kutladığı bu süreç, sadece rakamlardan değil, toplumsal dönüşümlerden de besleniyor.
