Sherman Antitröst Yasası ABD’de rekabeti korumak ve piyasaların tekelleşmesini önlemek amacıyla 1890 yılında kabul edildi. Adını yasa teklifinin sahibi Ohio Senatörü John Sherman’dan alan düzenleme, şirketlerin rekabeti sınırlayan anlaşmalar yapmasını ve piyasayı kontrol altına almaya çalışmasını yasaklıyor. Yasa rekabete aykırı uygulamalara karşı önemli yaptırımlar getirirken, sonraki yıllarda çıkarılan düzenlemelerle kapsamı da genişletildi.
Sherman Antitröst Yasası Nedir?
Sherman Antitröst Yasası 1890 yılında Benjamin Harrison dönemindeki Kongre tarafından kabul edildi. Adını yasa teklifinin ilk sahibi olan Ohio Senatörü John Sherman’dan aldı. Yasanın temel amacı piyasada rekabetin korunmasını sağlamak ve ticaretin tek bir şirketin kontrolüne girmesini önlemek. Özellikle şirketlerin fiyatları yapay şekilde yükseltmek veya rakiplerini dışarıda bırakmak için anlaşma yapmasının önüne geçilmesi hedefleniyor.
Ancak her tekel yasa dışı kabul edilmiyor. Bir şirketin başarılı olması veya rakiplerinden daha iyi performans göstererek piyasada güçlü konuma gelmesi tek başına suç sayılmıyor. Sorun, bu gücün yapay şekilde korunmaya veya yeni bir tekel oluşturulmaya çalışılmasıyla ortaya çıkıyor.
Sherman Yasası Neleri Yasaklıyor?
Sherman Yasası iki temel konuyu ele alıyor. Birinci bölümde eyaletler arasındaki veya ABD ile diğer ülkeler arasındaki ticareti ve rekabeti sınırlayan sözleşme, gizli anlaşma, tröst ve benzeri yapılanmalar yasaklanıyor.
İkinci bölüm ise tekelleşmeye odaklanıyor. Ticaretin herhangi bir alanında tekelleşen, tekelleşmeye çalışan ya da tekelleşmek amacıyla başka kişiler veya şirketlerle anlaşan kişi ve kuruluşlar yasa kapsamında suç işlemiş kabul ediliyor. Yasanın uygulanması için dava açma yetkisi Adalet Bakanlığına veriliyor. Ayrıca rekabete aykırı davranış nedeniyle zarar gören taraflar uğradıkları zararın üç katına kadar tazminat talep edebiliyor.
Sherman Yasası Neden Önemli?
Yasanın amacı başarılı şirketleri cezalandırmak değil rekabetin sağlıklı şekilde devam etmesini korumak. Böylece şirketlerin rekabeti engelleyerek fiyatları yapay biçimde artırmasının veya piyasayı kontrol altına almasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
Zaman içinde federal mahkemeler de Sherman Yasası'nın nasıl uygulanacağı konusunda çeşitli kurallar geliştirdi. Bazı rekabete aykırı davranışlar doğrudan yasa dışı kabul edilirken, diğer bazı davranışların ticareti makul olmayan şekilde sınırlayıp sınırlamadığı olay özelinde değerlendirilmeye başlandı.
Clayton ve Robinson-Patman Yasaları Neleri Değiştirdi?
Sherman Yasası'nın ardından rekabet kurallarını genişleten yeni düzenlemeler de yapıldı. 1914 yılında kabul edilen Clayton Antitröst Yasası, Sherman Yasası'nın açıkça kapsamadığı bazı uygulamaları da yasakladı.
Bu kapsamda, tekel oluşturma eğilimi taşıyan fiyat ayrımcılığı, münhasır satım sözleşmeleri, bağlayıcı alışveriş düzenlemeleri ile rekabeti önemli ölçüde azaltan bazı birleşme ve devralmalar yasaklanan uygulamalar arasına alındı.
1936 yılında kabul edilen Robinson-Patman Yasası ise Clayton Yasası'nın fiyat ayrımcılığına ilişkin hükümlerini değiştirdi. Böylece üreticilerin aynı konumdaki dağıtıcılara karşı yaptığı bazı rekabete aykırı fiyat uygulamalarının önüne geçilmesi amaçlandı.
