Anadolu'nun geleneksel Türk-İslam mimarisini yansıtan en önemli merkezlerinden Ayaş ilçesi, benzersiz bir sanat şaheserini bünyesinde toplamaktadır. Halk arasında "Orta Camii" veya "Velveleli Camii" olarak da adlandırılan tarihi Ayaş Ulu Camii, yapımında hiç çivi kullanılmaması ve tümüyle ahşap işçiliğine dayanmasıyla öne çıkmaktadır. Sanat tarihçileri, bu yapının Selçuklu geleneklerini Osmanlı estetiğiyle buluşturan geçiş dönemi mimarisinin en korunmuş örnekleri arasında yer almaktadır.
Tarihi Ayaş Ulu Camii’nin Mimari Özellikleri
Caminin en dikkat çekici boyutunu, tavanı ve çatıyı taşıyan devasa ahşap sütunların birbirine geçme tekniğiyle tutturulması meydana getirmektedir. Geleneksel Türk ahşap sanatı olan kündekari ve çandı tekniklerinin izlerini gösteren yapıda, kalaslar ve kirişler tek bir metal çivi dahi çakılmadan birbirine kenetlenmiştir. İç mekandaki ahşap işçiliği, geometrik süslemeler ve kök boyalarla işlenen bezemeler, dönemin zanaatkarlarının gösterdiği yüksek estetik anlayışı temsil etmektedir. Deprem ve sarsıntılara karşı esneklik sağlayan bu çivisiz mimari yöntem, caminin yüzyıllardır dayanmasının en büyük sırrı olarak kabul edilmektedir.
Ayaş Ulu Camii, Ankara il merkezine 60 kilometre uzaklıkta yer alan tarihi Ayaş ilçesinin merkezindeki Camiatik Mahallesi'nde bulunmaktadır. Mabet, dışarıdan incelendiğinde mütevazı bir taş ve kerpiç duvar yapısına sahip olsa da kapısından içeri girildiği esnada konuklarını ahşap ormanıyla karşılamaktadır.
