Ankara'nın Beypazarı ilçesindeki Adaören Mahallesi yakınlarında yer alan Tabanlıoğlu Kalesi, yürütülmekte olan arkeolojik yüzey araştırmalarıyla beraber İç Anadolu'nun gizemli askeri geçmişine ışık tutmaktadır. Kirmir Çayı'nın üç yönden sardığı sarp bir yarımada üzerinde yer alan bu tarihi kale, bölgedeki stratejik konumu ve iyi korunmuş mimari dokusuyla öne çıkmaktadır. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi tarafından devam edilmekte olan çalışmalar, bu savunma yapısının bir gözetleme merkezi olmanın dışında, antik çağlardan beri kesintisiz kullanılan bir askeri merkez olduğunu göstermektedir.
Tabanlıoğlu Kalesi Mimari Açıdan Neden Önem Taşıyor?
Kalenin doğu yamacında bulunan yaklaşık sekiz metre yüksekliğindeki sur kalıntıları, antik dönemin taş işçiliğini günümüze ulaştırmaktadır. İyi işlenmiş devasa dörtgen blokların harç kullanılmadan, kuru duvar yöntemiyle üst üste yığılmasıyla meydana gelen sur duvarları, sağlamlığıyla dikkat çekmektedir. Giriş bölümündeki altıgen planlı iki kule, yapının savunma gücünü yükseltirken, sonraki dönemlerde gerçekleştirilen onarımlarda Bizans dönemine ait devşirme malzemelerin kullanıldığı anlaşılmaktadır. Farklı dönemlerin inşa yöntemlerini bünyesinde toplayan bu önemli yapı, Tabanlıoğlu Kalesi'ni Ankara Kalesi'nden sonra özgün yapısını en iyi muhafaza etmiş en nitelikli mimari eserlerden biri olarak gösterilmektedir.
Tarihsel bulgular, kalenin yapılışının Helenistik dönemde bölgeye yerleşen Galat toplulukları tarafından yapıldığını ve antik Peium kenti ile ilişkili olduğunu ifade etmektedir. Roma İmparatorluğu'nun egemenliğine girdikten sonra da kilit önemini yitirmeyen kale, Bizans, Anadolu Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde askeri garnizon olarak faaliyet göstermeye devam etmiştir. Sarp uçurumlarla çevrili doğal yapısı sayesinde saldırılara karşı aşılması olanaksız bir koruma sağlayan bu kale, Kirmir Çayı vadisi boyunca ilerleyen antik ticaret yollarının güvenliğini kontrol altında tutmaktadır.
