Kaydi para (banka parası), merkez bankasının bastığı fiziksel kâğıt ve madeni paralardan farklı olarak bankacılık sisteminde vadesiz mevduat hesaplarında kayden tutulan ve kredi işlemleri sonucunda üretilen ödeme araçlarıdır. Modern kısmi rezerv bankacılığında para arzının büyük bir kısmı bu kaydi hesaplar üzerinden dolaşıma girmektedir
Kaydi Para Yaratım Mekanizması Nasıl Çalışır?
Bir müşteri bankaya nakit veya vadesiz mevduat yatırır (ilk mevduat). Banka, merkez bankasının belirlediği zorunlu karşılık oranına göre bu paranın bir kısmını rezerv olarak tutar. Banka, zorunlu karşılıktan arta kalan serbest mevduatı başka bir müşteriye kredi olarak aktarır. Krediyi alan kişi bu tutarla mal veya hizmet satın aldığında, ödemeyi alan taraf elde ettiği parayı tekrar bankacılık sistemine yatırır. Paranın her defasında zorunlu karşılık düşülerek yeniden kredi olarak verilmesiyle, sistem başlangıçtaki tutarın üzerinde toplam kaydi para üretmiş olur.
Para Çarpanı (Katsayısı) ve Zorunlu Karşılık Oranı İlişkisi
Merkez bankası tarafından oluşturulan parasal tabandaki (rezerv para) bir birimlik artışın, bankacılık sistemindeki kredi-mevduat mekanizması sayesinde toplam para arzında yarattığı katlanarak genişleme katsayısı para çarpanıdır. Zorunlu karşılık oranı ile para çarpanı arasında ters yönlü bir ilişki bulunur.
Zorunlu karşılık oranı artırıldığında, bankaların kredi verebileceği kaynak tutarı daralır. Para çarpanı küçülür ve toplam para arzı genişlemesi yavaşlar. Zorunlu karşılık oranı düşürüldüğünde, bankaların kredi hacmi büyür. Para çarpanı genişler ve piyasadaki toplam kaydi para miktarı artar.




