Çalar saatlerin yaygın olmadığı, hatta güvenilir sayılmadığı dönemlerde insanların işe ve günlük yaşama geç kalmamalarını sağlamak için uyandırıcılar (knocker-up) görev alıyordu. Sanayi Devrimi’nin etkisini gösterdiği dönemde, İngiltere’de ortaya çıkarak yaygın bir kullanıma sahip olan bu meslek, günümüzde neredeyse hiç bilinmiyor.
19. yüzyılın başlarında çalan saatlerin pahalı olması ve kullanım olanaklarının o döneme göre verimsizliği nedeniyle pek çok kişi için zamanında uyanmak önemli bir problem haline gelmişti. Fabrikalarla birlikte vardiyalı çalışma düzenine uyum sağlamak zorunda olan sanayi şehirleri için çözüm yolu, insan gücüne dayalı bir sistemin ortaya çıkması ile bulundu.
Sanayi Kentlerinde Zamanla Yarış Söz Konusuydu
Uyandırıcılar, özellikle Londra, Manchester ve liman bölgelerinde yoğun görev alıyordu. Vardiyalı işçilerin ikamet ettiği mahallelerde çalışan bu kişiler, müşterilerinin belirlemiş olduğu saatlerde onları uyandırmakla sorumluydu. Kapı kapı dolaşan uyandırıcılar, çoğunlukla haftalık az sayılabilecek bir ücret karşılığında çalışıyordu.
Bu meslek grubunu oluşturanların çoğunluğu ise, gündüz saatlerinde dinlenebilmeleri nedeniyle yaşlı erkekler ya da hamile kadınlardan meydana geliyordu.
Kapılar Çalındı, Pencerelere Vuruldu
Uyandırıcıların kullandığı teknikler temel olarak oldukça basit sayılıyordu. En yaygın olarak belirtilen yöntem, kapıyı çalmak ya da bambudan oluşturulmuş uzun çubuklarla pencereye vurmak biçimindeydi. Bazı uyandırıcılar ise “pea shooter” adı verilen borularla pencereye bezelye atarak ses çıkarıyordu.
Bu işteki en temel kural, müşterinin uyanmış olduğundan emin olmaktı. Bu sebeple uyandırıcıların, karşılarındaki kişinin pencereye gelmesini beklemeden bulundukları yerden ayrılması yasaktı.
1950’lere Kadar Devam Etti
Uyandırıcılık, 1950’li yıllara kadar aktif olarak devam etse de, çalar saatlerin ucuzlaması ve yaygın kullanımıyla beraber, ortadan kalkmaya başladı. 1970’lere gelindiğinde ise İngiltere’nin sınırlı bölgelerinde çok az sayıda kişi bu işe devam ediyordu.
Uyandırıcıyı Kim Uyandırıyordu?
Uyandırıcıları kimin uyandırdığına ilişkin halk arasında dolaşan eğlenceli bir tekerleme üretilmişti. Tekerleme, uyandırıcıların da bir uyandırıcıya gereksinim duyabileceği düşüncesini mizahi bir dille ele alıyordu.
