Küreselleşen dünya ekonomisinde uluslararası ticaret ve sermaye hareketleri, ülkelerin makroekonomik dengelerini doğrudan şekillendirmekte. Mal ve hizmet ithalatı ile döviz çıkışı gerektiren diğer ödemelerin, ihracat ve döviz getirici gelirleri aşması halinde cari işlemler açığı ortaya çıkar. Cari açık veren bir ekonominin bu açığı kapatabilmesi için zorunlu olarak dış sermaye girişine ya da döviz rezervlerine başvurması gerekmektedir. Ancak açığın hangi sermaye türüyle finanse edildiği, ülke ekonomisi üzerinde kısa ve uzun vadede bazı sonuçlar doğurmaktadır.
Bir ülke dışarıdan satın aldığı mal ve hizmetlere, dışarıya sattığından daha fazla döviz ödüyorsa cari açık meydana gelir. Bu açık, ülkenin ulusal tasarruflarının yatırımlarını karşılamakta yetersiz kaldığının ve dış finansman ihtiyacının doğduğunun göstergesidir.
Cari açığı kapatmak amacıyla ülkeye giren yabancı sermaye, niteliği açısından iki ana gruba ayrılır. Kısa vadeli portföy yatırımları (sıcak para) ve doğrudan yabancı yatırımlardır. Kısa vadeli portföy yatırımları yüksek faiz oranlarından, borsa hareketlerinden veya döviz kuru farklarından kısa vadeli kazanç elde etmek amacıyla ülkeye giren sermayedir. Sıcak para, bir fabrikaya ya da fiziksel tesise bağlanmaz, finansal piyasalarda likit araçlarda tutulur. Doğrudan yabancı yatırımlarında, ülkelerde yeni fabrika açan, üretim tesisleri kuran, gayrimenkul ve teknoloji yatırımı yapan ya da yerli şirketlere uzun vadeli ortak olan kalıcı sermayedir.
Sıcak Paranın Yarattığı Maliyet
Cari açığın kısa vadeli sıcak para ile finanse edilmesi ilk etapta döviz bolluğu yaratır. Döviz girişinin artmasıyla birlikte döviz kurları geriler veya yatay seyreder. Bu durum enflasyonu baskılayarak piyasalara yalancı bir rahatlama getirir. Ancak bu geçici rahatlamanın ülke ekonomisine ağır maliyetleri bulunmaktadır. Sıcak para girişiyle değerlenen ulusal para, ithal malları ucuzlatırken yerli üreticilerin dış pazarlardaki rekabet gücünü zayıflatır. İthalatın daha da cazip hale gelmesi cari açığı küçültmek yerine büyüten kısır bir döngü doğurur. Sıcak parayı ülkede tutabilmek için merkez bankaları ve finansal sistem sürekli yüksek reel faiz sunmak zorunda kalır bu da kamuya ve reel sektöre yüksek borçlanma maliyeti yükler.
Sıcak paranın aksine, doğrudan yabancı yatırımlar cari açığın kalıcı ve sağlıklı şekilde kapatılmasında rol oynar. Fabrika ve üretim tesisi yatırımları doğrudan yeni istihdam alanları yaratır ve ulusal üretim kapasitesini yükseltir. Üretim odaklı doğrudan yatırımlar, ürettikleri malları dış pazarlara ihraç ederek ülkenin kalıcı döviz gelirlerini artırır ve cari açık sorununu çözer. Cari açığın kapatılmasında sermaye girişinin niceliği kadar niteliği de belirleyicidir.
