Denizanasına temas edildiğinde oluşan yanma hissi çoğu zaman aniden başlıyor. Bunun nedeni zehrin deriye yavaşça yayılması değil, dokunaçlarda bulunan çok hızlı bir savunma sisteminin devreye girmesidir.
Denizanalarının dokunaçlarında knidosit adı verilen özel hücreler bulunuyor. Bu hücrelerin içinde ise nematosist adı verilen mikroskobik kapsüller yer alıyor.
Mikroskobik Bir Zıpkın Gibi Çalışıyor
Nematosistin içinde kıvrılmış halde duran çok ince bir iplik bulunuyor. Dokunaç uygun bir uyarıyla karşılaştığında kapsül açılıyor ve bu iplik büyük bir hızla dışarı fırlıyor. Bazı türlerde ucundaki dikenli yapı deriye saplanabiliyor.
Hareket Çok Kısa Sürede Gerçekleşiyor
Nematosist boşalması hayvanlar dünyasındaki en hızlı hücresel hareketlerden biri olarak biliniyor. Mekanik temas ve kimyasal uyarılar sistemi tetikleyebiliyor. Kapsülün içindeki yüksek basınç sayesinde iplik çok kısa sürede dışarı doğru fırlıyor.
Zehir Deriye Nasıl Ulaşıyor?
Deriye saplanan ince tüp, zehrin dokulara aktarılmasını sağlıyor. Zehirde bulunan maddeler sinir hücrelerini, deri dokusunu veya başka hücreleri etkileyebiliyor. Bu nedenle temasın ardından yanma, ağrı, kızarıklık ve şişlik görülebiliyor.
Tek Bir Dokunaçta Çok Sayıda Kapsül Var
Denizanasının dokunaçlarında yalnızca birkaç nematosist bulunmuyor. Çok sayıda zehir kapsülü aynı bölgede yer alabiliyor. Temas sırasında bunların bir bölümü aynı anda boşaldığında çok sayıda mikroskobik yapı deriye etki edebiliyor. Sokmanın kısa sürede hissedilmesinin nedenlerinden biri de budur.
Kopmuş Dokunaçlar da Etkili Olabiliyor
Denizanasından ayrılan bir dokunaçtaki bazı nematosistler bir süre daha boşalmamış halde kalabiliyor. Bu nedenle kıyıya vurmuş ya da canlıdan kopmuş dokunaçlar bile temas edildiğinde sokma etkisi oluşturabiliyor.
Her Denizanasının Zehri Aynı Değildir
Denizanası türleri arasında zehrin yapısı ve etkisi büyük farklılık gösterebiliyor. Bazılarının sokması yalnızca kısa süreli tahrişe yol açarken, bazı türlerde çok daha ciddi etkiler görülebiliyor.
Denizanası zehri deriye hızla ulaşıyor çünkü dokunaçlarındaki nematosistler temas anında mikroskobik zıpkınlar gibi fırlıyor ve zehri doğrudan dokuya aktarabiliyor.
