Sarsıntı haberlerinde sıkça karşılaşılan büyüklük ve şiddet terimleri, aslında depremin iki farklı boyutunu anlatır. Biri sismograflar tarafından ölçülen teknik bir veri, diğeri ise yer yüzeyinde binaların ne kadar hasar aldığını ve insanların sarsıntıyı nasıl hissettiğini gösteren bir ölçüttür. Bu temel ayrım, bir depremin merkezinden uzaklaştıkça neden farklı seviyelerde hissedildiğini anlamamıza yardımcı olur.
Deprem Büyüklüğü: Enerjinin Ölçüsü
Depremin büyüklüğü, sarsıntı anında yeraltında ne kadarlık bir enerjinin boşaldığını gösterir. Bu değeri hesaplamak için bilim insanları sismograf denilen cihazlardan gelen verileri kullanır.
En bilinen yöntem Richter ölçeğidir. Burada önemli olan nokta ise depremin büyüklüğünün tek olduğu ve ölçümün yapıldığı yere göre asla değişmediğidir.
Deprem Şiddeti ve Sarsıntının Etkisi
Şiddet ise sarsıntının yeryüzünde yarattığı etkidir ve merkeze uzaklığa göre değişen bu değer, tamamen gözlemlere dayanır.
Yani şiddet hesaplanırken matematiksel formüller değil insanların ne hissettiği, eşyaların hareket edip etmediği ve binalardaki hasar boyutu dikkate alınır.
Mercalli Ölçeği ile Şiddet Tespiti
Depremin şiddetini belirlemek için en sık başvurulan yöntem değiştirilmiş Mercalli ölçeğidir. İlk kez 1902’de ortaya çıkan, 1931’de ise son şeklini alan bu sistem, sarsıntının yıkıcılığını Romen rakamlarıyla I’den XII’ye kadar derecelendirir. İnsanların uykudan uyanması veya yapıların zarar görmesi bu ölçekte temel kriterdir.
Kahramanmaraş Depremlerinden Örnekler
6 Şubat’ta yaşadığımız acı depremler bu farkı net şekilde ortaya koymuştur. Pazarcık merkezli 7,7 büyüklüğündeki ilk depremin şiddeti XI olarak belirlenirken, Elbistan merkezli 7,6 büyüklüğündeki ikinci sarsıntının şiddeti X olarak kayıtlara geçmiştir. Bu rakamlar, sarsıntıların yer yüzeyindeki yıkıcı gücünü temsil eder.
