MS 132 yılında Çinli bilim insanı Zhang Heng tarafından icat edilen Houfeng Didong Yi, dünyanın bilinen ilk sismografı olarak 1000 kilometre uzaklıkta meydana gelen sarsıntıları belirleyebiliyordu. Bu icat, depremlerin yaratıcı tarafından ilahi bir ceza olarak görüldüğü bir süreçte, doğa olaylarını bilimsel bir çerçevede yorumlama çabasının en önemli kanıtı olarak kayıtlara geçmiştir.
Zhang Heng ve Houfeng Didong Yi’nin Çalışma Prensibi Nedir?
Rüzgarların ve Dünya’nın hareketlerinin ölçümünü yapan alet manasına gelen bu cihaz, yaklaşık iki metre uzunluğunda dev bir bakır kap görünümüne sahipti. Cihazın dışında sekiz farklı yönü ifade eden sekiz ejderha figürü yer alıyordu. Her ejderhanın ağzında birer metal top, alt kısmında ise ağzı açık birer kurbağa bulunuyordu.
Bir sarsıntı yaşandığında, cihazın içinde bulunan hassas sarkaç mekanizması sarsıntının geldiği yöne doğru sallanarak bir kaldıracın harekete geçmesine olanak tanıyordu. Bu mekanizma, o tarafta yer alan ejderhanın ağzındaki topu serbest bırakıyor ve topun, alttaki kurbağanın ağzına düşerek çınlama sesiyle depremin yönüne ilişkin haber veriyordu.
Tarihin İlk Deprem Tahmini
Zhang Heng’in icat ettiği sismograf ilk dönemlerde saray etrafında şüpheyle karşılanmıştı. MS 138 yılında cihazın batı yönündeki ejderhası ağzındaki topu bıraktığında, başkent Luoyang’da herhangi bir deprem hissedilmemişti. İlk etapta cihazın çalışmadığı düşünülse de birkaç gün sonra batıdaki Longxi bölgesinden gelmiş olan bir haberci, 1000 kilometre uzaklıkta büyük bir deprem olduğunu bildirmiştir. Yaşanan bu olay, sismografın hassasiyetinin ve başarısının imparatorluk açısından anlaşılmasındaki en önemli dönüm noktası olmuştur.
Yapılmış olan ilk cihazın günümüze ulaşamaması nedeniyle Didong Yi’nin gerçekliği uzun süre boyunca tartışma konusu olmuştur. Bununla birlikte 2005 yılında yedi Çinli bilim insanından meydana gelen bir ekip, tarihi kayıtlardaki verilere dayanarak cihazın çalışan bir kopyasını üretmiştir. Gerçekleştirilen testlerde, yapay sismik dalgalar kullanılarak meydana getirilen dört farklı deprem senaryosu da cihaz tarafından başarılı bir biçimde tespit edildi. Bu deney, Zhang Heng’in yaklaşık 2000 yıl önce tasarladığı sarkaç sisteminin modern sismoloji prensipleriyle ne denli uyumlu olduğunu bilimsel açıdan ortaya çıkardı.
