Dünya finans sisteminin kalbi olarak görülen borsa faaliyetlerinin kökleri sanılanın aksine çok daha eski tarihlere ve Anadolu topraklarına dayanıyor.
Her ne kadar modern borsacılık Türkiye'de 1986 yılı itibarıyla kurumsal bir kimliğe bürünmüş olsa da belgeler ve arkeolojik bulgular bu ticaret kültürünün binlerce yıl önce bu coğrafyada filizlendiğini kanıtlıyor.
Anadolu'nun antik kentlerinden Galata'nın dar sokaklarına, oradan da günümüzün dijital platformlarına uzanan bu devasa dönüşüm, sadece paranın değil medeniyetin de gelişim öyküsünü yansıtıyor.
Dünyanın İlk Borsası Kütahya’da Yükseldi
Borsacılık tarihinin başlangıç noktası olarak bugün Kütahya'nın Çavdarhisar ilçesinde yer alan Aizanoi Antik Kenti kabul ediliyor.
Roma İmparatorluğu döneminin en işlek ticaret duraklarından biri olan bu kentte bulunan Macellum adlı yapı, tarihin ilk borsa binası olma özelliğini taşıyor.
Milattan sonra 301 yılında İmparator Diocletianus tarafından enflasyonu dizginlemek amacıyla yayımlanan Tavan Fiyatlar Fermanı, bu yapının taş duvarlarına titizlikle kazınmıştı.
Bu tarihi vesika üzerinde temel gıda maddelerinden köle satış bedellerine, ayakkabı fiyatlarından öğretmen ve tarım işçilerinin günlük kazançlarına kadar yüzlerce ürün ve hizmetin sabit fiyatları yer alıyordu.
Bu uygulama, bugün bildiğimiz borsa mantığının ilk somut örneği olarak dünya tarihine geçti.
Avrupa’da Modern Borsacılığın Gelişim Süreci
Antik dönemdeki bu ilk denemelerin ardından borsacılık faaliyetleri 13. yüzyıldan itibaren Kıta Avrupası'nda şekillenmeye başladı.
İtalya'daki Venedikli tüccarların ticari senetleri kullanmaya başlamasıyla ivme kazanan süreç; Hollanda ve Belçika gibi ülkelerde kurumsal bir yapıya büründü.
Modern borsanın ilk örneği ise 1602 yılında kurulan Amsterdam Borsası oldu. Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin hisselerinin el değiştirmesi amacıyla kurulan bu borsa, aynı zamanda tarihteki ilk halka arzı da gerçekleştiren kurum oldu.
Takip eden yüzyıllarda 1792’de New York Borsası ve 1800’lerin başında Londra Borsası’nın devreye girmesiyle finansın merkezi Batı dünyasına kaydı.
Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Borsa Mirası
Osmanlı İmparatorluğu’nda borsa benzeri hareketlilikler 19. yüzyılın ortalarında, Kırım Savaşı sonrası ortaya çıkan borçlanma senetleriyle başladı.
Esham adı verilen bu tahvillerin alım satımı, resmi bir kurum olmadığı için Galata bankerleri tarafından Havyar Han gibi mekanlarda yürütülüyordu.
Bu kontrolsüz sürecin ardından 1873 yılında Dersaadet Tahvilat Borsası resmen kuruldu. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte 1929 yılında çıkarılan kanunla borsa kurumsal bir kimliğe kavuştu.
Bir dönem Ankara’ya taşınsa da ticaretin merkezi olan İstanbul’a geri dönen borsa, 1980’li yıllarda yaşanan teknolojik ve ekonomik dönüşümle birlikte modern bir yapıya ihtiyaç duydu.
İMKB’den Borsa İstanbul’a 40 Yıllık Yolculuk
Türkiye’de modern borsacılığın miladı olan İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), 3 Ocak 1986 tarihinde sadece 19 şirketin hisse senediyle kapılarını açtı.
1987’de endekslerin günlük hesaplanmaya başlaması ve 1993’te bilgisayarlı sisteme geçilmesiyle Türk sermaye piyasaları hızla derinleşti.
2000’li yıllarda VİOP, KAP ve Borsa Yatırım Fonu gibi enstrümanların eklenmesiyle uluslararası standartlara ulaşıldı.
5 Nisan 2013 tarihinde İMKB, özel hukuk hükümlerine tabi olan Borsa İstanbul AŞ’ye dönüştürülerek tüm endeks isimleri BIST kısaltması altında toplandı.
Bugün 40. yaşını kutlayan bu dev yapı, 600’e yakın şirketi ve milyonlarca yatırımcısıyla Türkiye ekonomisinin itici gücü olmaya devam ediyor.
