Ankara'nın doğu sınırını oluşturan ve kentin en yüksek coğrafi bölgelerinden biri olan Hüseyin Gazi Dağı, topoğrafik bir yükselti olmanın dışında, antik çağlardan itibaren stratejik, askeri ve manevi bir nokta olarak bilinmektedir. Günümüzde Mamak ilçesi sınırları içinde bulunan ve tepesindeki Hüseyin Gazi Türbesi ile bir cemevini barındıran bu alan, İslamiyet'in Anadolu'ya yayılış döneminden fethin sembolizmine uzanan çok katmanlı bir şehir hafızasını içinde yer almaktadır.
Tarihi kaynaklar ele alındığında, Hüseyin Gazi'nin, Türk-İslam halk edebiyatının en önemli destansı figürlerinden biri olan Battal Gazi'nin babası olduğu dikkat çekmektedir. 8. yüzyılda Emevi Devleti'nin Bizans İmparatorluğu'na yönelik gerçekleştirdiği Anadolu akınlarında ve özellikle Ankara kuşatmalarında önemli rol alan Hüseyin Gazi, askeri dehasıyla dikkat çeken bir İslam komutanıdır. Bölgedeki hakim konumu sebebiyle antik dönemden itibaren gözetleme ve savunma kalesi olarak bilinen bu dağ, Bizans sınırında şehit olan komutanın adıyla anılarak askeri karargaha dönüşmüştür.
Hüseyin Gazi Dağı'nın zirvesinde bulunan yapı topluluğu, yüzyıllarca birçok inanç grubunun ve kültürel ekollerin kesişim alanını oluşturmuştur. Türbenin etrafında biçimlenen mimari doku ve burada yapılan ritüeller, özellikle Alevi-Bektaşi inancına göre burayı kutsal bir "ziyaretgah" mertebesine ulaştırmıştır. Ankara'nın fethinin ardından bölgeye gelen dervişlerin ve ahilerin de merkez edindiği bu alan, şehrin manevi koruyucusu olarak kabul gören figürlerin başında sıralanan Hüseyin Gazi'nin hatırasıyla, toplumsal barışın ve kültürel sürekliliğin bir simgesine dönüşmüştür.
