Gelişmekte olan ekonomilerde makroekonomik istikrarın en önemli göstergelerinden biri olan döviz kurları, yurt içi fiyatlama davranışları üzerinde belirleyici olmaktadır. "Kur Geçişkenliği" (Exchange Rate Pass-Through) şeklinde tanımlanan kavram, döviz kurunda oluşan değişimlerin yerel mal ve hizmet fiyatlarına hangi hızda ve oranda etki edeceğini ölçmektedir.
Kur Geçişkenliğinin Fiyatlara Aktarım Kanalları Nasıl Çalışıyor?
Döviz kurundaki bir artış, yurt içi fiyatlara iki ana kanaldan etki etmektedir. İlk etapta, üreticilerin ham madde ve enerji gibi ithal girdilerinin maliyeti döviz cinsinden olduğu için doğrudan yükselişe geçmektedir. İkinci aşamada ise, gelecekte döviz kurunun daha da artacağını öngören firmalar, kar marjlarını muhafaza etmek adına etiket fiyatlarını yukarı yönlü olarak revize etmektedir.
Geçişkenliğin Derecesini ve Hızını Belirleyen Temel Faktörler
Ekonomistler, kur geçişkenliğinin derecesini tespit eden yapısal unsurlar olduğunu ifade etmektedir. En önemli unsur, üretim yapısının ithal girdi bağımlılık oranıdır. Sanayide kullanılan ham maddelerin ne kadar önemli bölümü dışarıdan dövizle elde ediliyorsa, geçişkenlik o kadar fazla olmaktadır. Bunun yanında, iç piyasada talebin yoğun olduğu dönemlerde firmalar maliyet artışlarını fiyatlara kolayca yansıtabilirken, durgunluk dönemlerinde bu aktarım sınırlı kalır. Ayrıca, geçmiş yüksek enflasyon deneyimleri sebebiyle fiyatların dövize endekslenme alışkanlığı da geçişkenliği artırmaktadır.
Kur Düşüşleri Neden Fiyatlara Aynı Hızda ve Oranda Yansımıyor?
Kur geçişkenliğinin en keskin özelliklerinden birini asimetrik yapı oluşturmaktadır. Döviz kuru yükselirken fiyatları hızla yukarı çıkarırken, kur düştüğünde fiyatların aynı hızda düşmemesi piyasalarda fiyat katılığına neden olmaktadır. Kurdaki düşüşün kalıcı olup olmadığı konusunda tereddüt yaşayan üreticiler, maliyetlerinin tekrar yükselebileceği düşüncesiyle fiyatları indirmekte isteksiz davranmaktadır.
