Para harcarken hissedilen psikolojik rahatsızlık, davranışsal ekonomide "ödeme acısı" (pain of paying) şeklinde tanımlanmaktadır. Bu kavram, tüketicilerin para harcarken hissettikleri kayıp duygusunun satın alma kararlarını nasıl etkilediğini gösterir. Nakit para kullanıldığında paranın fiziksel olarak elden çıkması bu duyguyu artırırken kart ve dijital ödemelerde harcama daha az hissedilebilir hale gelir.
Dijital Ödeme Harcamayı Nasıl Etkiler?
Satın alma kararları esnasında beynin duygusal ağlarından biri olarak bilinen anterior insulanın etkinleşebildiği aktarılmaktadır. Özellikle yüksek veya adaletsiz algılanan fiyatların bu bölgedeki etkinlikle bağlantılı olduğu ifade edilmektedir. Yürütülen bir çalışmada aktarılan bir market araştırmasında nakit ödeyen müşterilerin ortalama 6,65 dolar harcadığı, kredi kartıyla ödeme yapanlarda bu tutarın 11,45 dolara, banka kartı kullananlarda ise 11,08 dolara yükseldiği kaydedilmiştir.
Ödeme Acısı Kişiden Kişiye Değişiyor
Euroasia Journal of Social Sciences and Humanities'de yayımlanan araştırmada, Türkiye ve Almanya'daki katılımcıların ödeme acısı deneyimleri kişilik özellikleri ve kültürel kimlik çerçevesinde ele alınmıştır. Gerçek bir alışveriş deneyimini gösteren internet sitesi üzerinden yapılan çalışmada kişilik özelliklerinin kültür ile ödeme acısı arasındaki ilişkide anlamlı bir aracılık etkisi olduğu saptanmıştır.
Journal of Economic Behavior & Organization'da yayımlanan araştırmada da para harcamanın beyinde duygusal acı işleme süreçleriyle bağlantısı incelenmiştir. Araştırmacılar, para harcamanın, duygusal acı süreçleriyle bağlantılı beyin ağlarını etkinleştirdiğine ilişkin bulgular elde etmiştir. Bulgular, ödeme yönteminin yalnızca işlemin hızının yanı sıra tüketicinin harcama deneyimini de etkileyebildiğini göstermektedir.




