Bireylerin kendi çıkarlarını ön planda tutarak ortak kaynakları aşırı kullanması, uzun vadede herkesin zarar görmesine sebep olabilmektedir. Ekonomide Ortak Malların Trajedisi olarak bilinen bu kavram, su, orman, balıkçılık alanları ve yollar gibi paylaşılan kaynakların yönetimindeki problemleri açıklamaktadır. Ekolojist Garrett Hardin tarafından 1968'de ortaya atılan kavram, Nobel ödüllü ekonomist Elinor Ostrom'un çalışmalarıyla farklı bir yaklaşıma dönüşmüştür.
Ortak Malların Trajedisi Nasıl Ortaya Çıkıyor?
Hardin, kavramı ortak kullanılan bir otlak üzerinden açıklar. Birden fazla çiftçinin hayvanlarını aynı merada otlattığı düşünüldüğünde, her çiftçi sürüsünü büyüterek daha fazla kazanç sağlamayı amaçlamaktadır. Bununla beraber herkes aynı biçimde hareket ettiğinde otlak aşırı kullanılmakta ve kaynak zamanla verimsizleşmektedir. Bireysel kazanç arayışı, böylece bütün topluluğun zarar görmesine neden olabilmektedir.
Ostrom, ortak kaynakların tükenmesinin kaçınılmaz olmadığını gösterdi. Farklı toplulukları inceleyen ekonomist, insanların iletişim kurarak kullanım kuralları belirlemesi ve kaynakları birlikte yönetmesi durumunda bu problemin önlenebileceğini ortaya koydu. Los Angeles'taki su kullanımını inceleyen Ostrom, ortak kararlar ve kademeli yaptırımlar ile aşırı tüketimin engellenebildiğini belirledi.
Ortak Kaynakların Korunmasında Teşvikler Önemli
Ostrom'un yaklaşımında toplu taşıma altyapısı, kullanım kuralları ve caydırıcı yaptırımlar da önemli yer kaplar. Plastik poşet ücretleri gibi uygulamalar, ortak kaynakların aşırı tüketimini azaltmaya dair araçlar içerisinde gösterilmektedir.
Ostrom, ortak kaynakların yönetimine yönelik çalışmalarıyla 2009 yılında Nobel Ekonomi Ödülü'nü kazandı. Çalışmaları, iletişim, iş birliği ve özyönetimin kaynakların sürdürülebilir kullanımı yönünden önemini göstermiştir.




