Manuel vitesli araçlarda sürücünün debriyaj pedalını kullanarak motor ile tekerlekler arasındaki bağlantıyı kontrol etmesi gerekir. Otomatik vitesli araçlarda ise sürücü debriyaj pedalına gerek duymadan araç dururken motor çalışmayı sürdürebilmektedir. Bu çalışma şeklini sağlayan temel parçalardan biri, motor ile şanzıman arasında yer alan tork konvertörüdür. Yağla dolu kapalı bir gövde içindeki bu sistem, motorun hareketini şanzımana gönderirken kalkış esnasında torku da artırabilmektedir.
Tork Konvertörü Nasıl Çalışır?
Sistemde motor tarafından döndürülen pompa, yağı kanatları boyunca dışarı gönderilir. Yağ, gövdenin yönlendirmesiyle şanzımana bağlı türbine çarparak türbini döndürür. Ardından merkeze doğru ilerleyerek yeniden pompaya ulaşıyor. Böylelikle iki parça birbirine doğrudan temas etmeden hareket aktarımı gerçekleşir. Araç rölantideyken pompanın dönüşü yavaş olduğu için türbine iletilen kuvvet de düşük kalır. Fren bırakıldığında otomatik aracın kendiliğinden hareket etmesi bu etkiyle ortaya çıkar.
Tork artışını sağlayan üçüncü parça ise statordur. Pompa ile türbin arasında yer alan kanatlı stator, geri dönen yağın yönünü değiştirerek pompaya yardımcı olur. Sabit tutulan statorun oluşturduğu tepki kuvveti, türbinin aldığı torka dahil edilir. Böylelikle araç durur konumdayken tipik bir binek otomobilin tork konvertörü motor torkunu yaklaşık iki katına çıkarabilmektedir. Yaygın oran 1,8 ila 2,5 kat arasında değişim göstermektedir.
Tork Konvertöründe Kayma ve Enerji Kaybı
Araç hızlandıkça türbin pompanın hızına yaklaşmaktadır. Bu aşamada tek yönlü kavrama statorun serbestçe dönmesine izin verir ve tork çoğaltma etkisi azalma gösterir. Pompa ile türbin arasındaki hız farkı, enerjinin bir kısmının ısıya dönüşmesine yol açmaktadır. Bu sebeple modern tork konvertörlerinde seyir sırasında iki parçayı mekanik olarak birleştiren kilitleme kavraması bulunmaktadır. Belirli hızın üzerinde devreye alınan bu mekanizma, motor gücünün şanzımana doğrudan aktarılmasına yarar. Böylelikle kayma azaltılarak yakıt kaybının engellenmesi hedeflenmektedir. Çift kavramalı şanzımanlar ise yağlı tork konvertörü yerine bilgisayar kontrollü iki sürtünme kavraması kullanılmaktadır.





