İnsan beyni, sürekli olarak aynı anda farklı uyanlara maruz kalır. Günlük hayatta araba sesleri, konuşmalar, teknolojik ürünlerin çıkardığı gürültüler ve çevresel sesler devamlı biçimde algı sistemimizi uyarır. Bunun yanı sıra dikkat sınırlı bir bilişsel kaynak olması sebebiyle tüm uyaranla eşit biçimde cevap veremez. Bu aşamada devreye giren mekanizma seçici işitsel dikkat şeklinde adlandırılır.
Seçici işitsel dikkat, bireyin çoklu ses kaynakları içerisinden tek bir uyaran üzerinde yoğunlaşabilmesini ve kalan sesleri bilinçli ya da bilinçdışı şekilde engellemesine olanak sağlayan bilişsel süreçtir.
Bu mekanizma, sadece günlük hayat konforu açısından değil, ayrıca bireyin güvenliği yönünden de ciddi öneme sahiptir.
Kokteyl Partisi Etkisi Nedir?
Seçici işitsel dikkate ilişkin yapılan en ciddi bilimsel araştırmalardan biri, 1953 yılında psikolog Colin Cherry tarafından yürütülmüştür. Cherry’nin yapmış olduğu deneyler, literatüre “kokteyl partisi etkisi” kavramı olarak geçmiştir. Bu etki, kişinin gürültülü bir ortamda bile tek bir konuşmaya yoğunlaşabilme yeteneğini açıklamıştır.
Cherry’nin deneylerinde, katılımcılara bazı durumlarda her iki kulağa, bazı durumlarda ise ayrı kulağa olmak üzere aynı anda iki farklı ses dinletilmiş, elde edilen sonuçlarda ise seslerin farklı kulaklara iletilmesinin bireylerin hedef mesaja daha kolay şekilde odaklanabildiğini ortaya koymuştur.
Bu bulgu, beynin bir ses kaynağını seçerken diğerlerini aktif biçimde baskılayabildiğini ortaya koymuştur.
Beyin Sesleri Nasıl Ayırt Ediyor?
Süregelen çalışmalar, beynin işitsel filtreleme aşamasında fiziksel ve bilişsel faktörleri bir arada kullandığını kanıtlamıştır. Sesin kaynağa olan uzaklığı, sesin yoğunluğu, frekansı ve çevredeki öteki seslerin sayısı bu aşamayı etkisi altına alır.
Daha az sayıda sesin bulunduğu yerlerde odaklanma daha kolay olurken, karmaşık ses ortamlarında dikkat kapasitesi daha geç oluşmaktadır.
Bununla beraber bireyin ilgi alanları, motivasyonu, duygusal durumu ve ön bilgisi de seçici dikkati etkileyen içsel faktörler arasında sıralanmaktadır.
