Daniel Kahneman ve Amos Tversky tarafından geliştirilen beklenti teorisi, bireylerin risk altında nasıl karar verdiğini tanımlayan en temel davranışsal finans modellerinden biri. Yapılan ampirik deneyler, kazanç ve kayıp durumlarında insanların tepkilerinin simetrik olmadığını kanıtlamıştır. Belirli bir miktardaki finansal kaybın bireyde yarattığı duygusal ve psikolojik acı, aynı miktardaki bir kazancın sağladığı tatmin duygusundan yaklaşık iki kat daha fazla. Değer fonksiyonunun kayıp bölgesindeki eğrisinin kazanç bölgesine kıyasla daha dik olması, kayıptan kaçınma eğilimini matematiğe dökmektedir.
Düşüş Piyasalarında "Zararda Bekleme" ve Panik Satışlar
Yatırımcıların kayıptan kaçınma psikolojisi, piyasa dalgalanmaları sırasında belirgin davranış anomalilerine yol açmaktadır. Yatırımcılar kazanç pozisyonundayken garanti kârı alıp riskten kaçınırken, kayıp pozisyonundayken zararı kabullenmek istemezler. Kesinleşmiş bir zararın verdiği psikolojik acıdan kaçınmak adına yatırımcılar, daha fazla kayıp riskini göze alarak zarardaki hisse senedi veya varlık pozisyonunu kapatmayıp bekletme eğilimi gösterirler. Öte yandan düşüş derinleştikçe zihinsel muhasebe ve çapalama etkileriyle birleşen panik tepkiler, rasyonellikten uzak satışların yapılmasına neden olur.
100 TL maliyetle X ve Y hisselerine eşit yatırım yapan bir yatırımcının zihnindeki temel referans noktası (çapa), bu alış fiyatıdır. X hissesi 120 TL’ye yükseldiğinde yatırımcı, "Ya kârım erirse?" endişesiyle yükseliş potansiyelini beklemeden garanti kazancı alıp pozisyonu erkenden kapatır. Buna karşın 80 TL’ye gerileyen Y hissesinde, "Satmadığım sürece zarar sayılmaz" şeklindeki yaptığı zihinsel muhasebe ve fiyatın yeniden 100 TL’lik maliyetine döneceği beklentisiyle zararı kabullenmeyerek daha büyük bir risk alır. Ancak düşüş derinleşip hisse 50 TL’ye indiğinde artan psikolojik acı ve anaparayı kaybetme korkusu, yatırımcıyı panik satışına sürükler. Sonuç olarak yatırımcı, yükselen hissede küçük bir kazançla yetinirken düşen hissede büyük ve kalıcı bir zararı onaylamış olur.




