Ankara'nın Ayaş ilçesinde yer alan Şeyh Bünyamin Camii, bulunduğu ilçenin en önemli tarihi eserlerinden biri olarak gösteriliyor.
Tarihi yapının tam olarak ne zaman inşa edildiği biliniyor. Caminin 15. yüzyıl sonu ile 16. yüzyıl başı aralığına yapıldığı düşünülüyor.
Dikdörtgen plan üzerine inşa edilen cami, oldukça yüksek duvarlarıyla dikkat çekiyor. Binanın doğu kısmında yer alan büyük sivri kemerli kapıyla harim bölümüne giriş sağlanıyor. Doğu cephesi, yanından geçen yol ile aynı hizada yer alırken batı cephesi arazinin eğiminden dolayı yüksekte kalıyor. İnşasında moloz taş tercih edilen caminin yüksek duvarları ahşap hatıl sistemleriyle destekleniyor. Minare bölümünün kaide kısmında düzgün kesme taş malzemeye yer verilirken üst kısımlarında tuğla malzeme kullanıldığı görülüyor.
Caminin kuzeydoğu köşesinde yapıya bitişik halde inşa edilen kare planlı türbe yer alıyor. İbadethane ile birlikte yol seviyesinde hizalanan türbenin Şeyh Bünyamin’e ait olduğu biliniyor. Şahsın vefat tarihine ve türbenin tam olarak hangi senede yapıldığına dair yazılı bir kayıt bulunmuyor. Türbe mekanına caminin iç kısmında bulunan küçük bir kapı aracılığıyla geçiş yapılıyor. Basit pandantif geçişli kubbe ile örtülen türbenin doğu cephesinde, orta kısma yerleştirilmiş tek bir pencere açıklığı bulunuyor.
Tarihi Şeyh Bünyamin Camii, 2010 yılında kapsamlı bir restorasyondan geçiriliyor.
