Dünya’nın tek uydusu olan Ay, gökyüzünde farklı evrelere girdiği zamanlarda farklı şekillerde görülüyor. Dolunay, ilk dördün ve son dördün gibi isimlerle anılan bu evreler yaklaşık 29,5 günde bir tekrar ediyor. Ay’ın evreleri arasında hareketleri sırasında Dünya’dan görülen yüzü ise değişmiyor.
Gelgit Kuvvetleri Ay’ın Hareketini Etkiliyor
Ay’ın Dünya’dan bakıldığında hep aynı tarafının görülmesinin temelinde gelgit kuvvetleri yer alıyor. Dünya ile Ay arasındaki kütleçekim kuvveti, iki gök cisminin hareketini zaman içinde etkiliyor.
Gelgit kuvvetleri yalnızca denizlerde ve okyanuslarda etkili olmuyor. Dünya’nın kara bölümleri de bu kuvvetten etkileniyor. Ancak karaların hareket etmesi suya göre çok daha zor olduğu için bu değişim çok küçük seviyede kalıyor.
Kütleçekimsel Kilitlenme Oluşuyor
Bir uydu, bağlı olduğu gezegenin kütleçekiminden uzun süre boyunca etkilendiğinde hareketinde değişiklikler meydana geliyor. Zamanla uydunun kendi çevresindeki dönüş süresi ile gezegenin etrafındaki dönüş süresi birbirine eşit hale geliyor. Bu duruma kütleçekimsel kilitlenme deniyor.
Ay’da da bu durum yaşanıyor. Ay’ın kendi çevresinde dönmesi ile Dünya’nın çevresinde bir tur atması aynı sürede gerçekleşiyor. Bu nedenle Ay’ın aynı yüzü sürekli Dünya’ya dönük kalıyor.
Bu durum yalnızca Ay’a özgü olmuyor. Güneş Sistemi’ndeki bazı gezegenlerin uydularında da bu olay görülüyor.
