Küresel elektrik talebindeki hızlı artış, şebeke altyapısının genişletilmesi ve modernize edilmesini zorunlu hale getiriyor. Uluslararası Enerji Ajansına (IEA) göre, mevcut şebekelerde dijital teknolojilerin daha etkin kullanılması sayesinde 330 gigavata kadar yeni üretim, depolama ve elektrik talebi sisteme bağlanabilir.
IEA’nın “Elektrik Çağında Şebekelerin Modernizasyonu” raporuna göre küresel elektrik talebi son 10 yılda toplam enerji talebinin yaklaşık iki katı hızla büyüdü. Elektrifikasyon, soğutma ihtiyacı, sanayi ve bazı pazarlarda veri merkezlerinin yaygınlaşması bu artışta etkili oldu.
Küresel Şebeke Kapasitesinin Yüzde 30 Artması Gerekiyor
IEA, beklenen elektrik talebinin karşılanabilmesi için küresel şebeke kapasitesinin 2035’e kadar en az yüzde 30 artırılması gerektiğini hesaplıyor.
Bu süreçte yaklaşık 25 milyon kilometrelik yeni hattın sisteme eklenmesi veya mevcut hatların yenilenmesi gerekiyor.
Ancak izin süreçleri, tedarik zincirindeki sorunlar, iş gücü eksikliği ve ekipman maliyetlerindeki yükseliş yeni şebeke yatırımlarının hızını sınırlıyor.
2 Bin 300 GW’lık Proje Şebeke Bağlantısı Bekliyor
Rapora göre 2025 itibarıyla ileri aşamadaki en az 1700 gigavatlık yenilenebilir enerji projesi ile 600 gigavatlık büyük ölçekli batarya projesi şebeke bağlantısı bekliyor.
Şebeke sıkışıklığının ekonomik maliyetinin de giderek arttığı belirtiliyor. Bu sorunun 2024’te ABD’de yaklaşık 12 milyar dolar, Avrupa Birliği’nde ise 4,3 milyar avro maliyet oluşturduğu hesaplandı.
Dijital Teknolojiler 100 Milyar Dolarlık Yatırıma Denk Kapasite Sağlayabilir
IEA’ya göre dinamik kapasite derecelendirmesi, şebeke topolojisi optimizasyonu ve gelişmiş güç akışı kontrolü gibi teknolojilerin yaygınlaştırılmasıyla mevcut altyapıda 330 gigavata kadar ek kapasite oluşturulabilir.
Bu kapasitenin Fransa ve Güney Kore’nin toplam kurulu elektrik üretim gücüne yaklaşık olarak eşdeğer olduğu belirtiliyor.
Aynı kapasitenin yalnızca yeni şebeke yatırımlarıyla sağlanması durumunda yaklaşık 100 milyar dolarlık yatırım gerekebileceği hesaplanıyor.
Yeni Şebeke Yatırımlarının Yerini Almıyor
IEA, dijital çözümlerin yeni altyapı yatırımlarının alternatifi olmadığını, ancak yeni hatlar devreye girene kadar darboğazların azaltılmasında önemli rol oynayabileceğini vurguluyor.
Birçok dijital çözümün, yıllar sürebilen yeni altyapı yatırımlarının aksine birkaç ay içerisinde uygulanabildiğine dikkat çekiliyor.
ABD’de dinamik kapasite derecelendirmesi sayesinde yıllık 64 milyon dolarlık şebeke sıkışıklığı maliyetinin önlendiği, Büyük Britanya’da ise gelişmiş güç akışı kontrolüyle 2 gigavattan fazla ilave transfer kapasitesi sağlandığı belirtiliyor.
Yapay Zeka Şebeke Yönetiminde Yaygınlaşıyor
Yapay zeka teknolojileri de elektrik şebekelerinin yönetiminde giderek daha fazla kullanılıyor. Talep ve yenilenebilir enerji üretiminin tahmin edilmesi, bakım, planlama ve operasyonel karar desteği yapay zekanın öne çıktığı alanlar arasında bulunuyor.
IEA’nın 25 şebeke işletmecisiyle yaptığı araştırmaya göre katılımcıların yüzde 70’i yapay zekayı bakım faaliyetlerinde yaygın şekilde kullanıyor. Gerçek zamanlı operasyonlarda kullanım oranı ise yüzde 23 seviyesinde kalıyor.
Siber Güvenlik Ve Denetlenebilirlik Öne Çıkıyor
Yapay zekanın gerçek zamanlı operasyonlarda daha sınırlı kullanılmasının başlıca nedenleri arasında açıklanabilirlik, denetlenebilirlik, hesap verebilirlik ve siber güvenlik gereksinimleri gösteriliyor.
Dağıtım şebekelerinde güneş enerjisi sistemleri, elektrikli araçlar ve ısı pompalarının yaygınlaşmasıyla birlikte veri altyapısına ve şebekenin daha görünür hale gelmesine duyulan ihtiyaç da artıyor.
IEA, dijital teknolojilerin daha geniş ölçekte uygulanabilmesi için düzenleyici çerçevenin geliştirilmesi, veri altyapısının güçlendirilmesi, nitelikli insan kaynağının artırılması ve yapay zeka uygulamalarında güvenlik ile hesap verebilirliğin sağlanması gerektiğini belirtiyor.
