Geleneksel tam zamanlı istihdam modelinin yanında giderek yaygınlaşan serbest ve proje bazlı çalışma, iş gücü piyasasında yeni bir ekonomik modeli dikkat çekmektedir. “Gig Ekonomisi” şeklinde adlandırılan bu sistemde çalışanlar, tek bir işverene uzun süre bağlı kalmak yerine kısa süreli sözleşmelerle veya belirli görevler üzerinden gelir sağlamaktadır.

İngilizcede müzik sektöründen gelen “gig” kelimesi, geçici performansları ifade etmektedir. Ekonomide ise bu kavram, kısa süreli ve iş başına ödeme yapılan çalışma biçimlerini içermektedir. Serbest yazarlık, grafik tasarım, yazılım, çevrim içi danışmanlık, ulaşım ve yemek teslimatı bu modelin örnekleri arasında sıralanmaktadır.

Dijital Platformlar Esnek Çalışmayı Yaygınlaştırıyor

İnternet ve mobil uygulamalar, çalışanlarla işverenleri veya hizmet almak isteyenleri buluşturarak gig ekonomisinin gelişimini hızlandırır. Dünya Bankasının 2024 tarihli raporuna göre standart dışı istihdam biçimleri dünya genelinde yaygınlaşmaktadır. Bunun yanı sıra bu çalışma modellerinin iş gücü piyasasındaki ağırlığı ülkelere, bölgelere ve uygulanan politikalara göre değişim gösterir.

Yüksek Faiz ve Zayıf Talep Yatırımları Erteliyor
Yüksek Faiz ve Zayıf Talep Yatırımları Erteliyor
İçeriği Görüntüle

Esneklik Gelir Güvencesi Tartışmasını Beraberinde Getiriyor

Gig ekonomisi çalışanlara çalışma saatlerini ve projelerini seçme, farklı işlerden gelir sağlama olanağı sunmaktadır. İşverenler ise gerek duydukları uzmanlığa daha hızlı ulaşabilmekte ve kısa süreli işlerde maliyetlerini düşürebilmektedir. Bununla beraber Dünya Bankası, bu modelin iş güvencesizliği, işsizlik riski ve sosyal korumaya erişim gibi problemler barındırdığına dikkat çekmektedir. Serbest çalışanlar düzenli gelir, emeklilik ve iş kazası güvencesi yönünden dezavantaj yaşayabilmektedir. Standart ve standart dışı çalışma biçimleri içerisinde sosyal korumanın güçlendirilmesi ve çalışanların mesleki gelişiminin desteklenmesi önerilmektedir.

Gig ekonomisi çalışma hayatında esnekliği güçlendirirken, çalışan haklarının ve sosyal güvenlik sistemlerinin yeni istihdam biçimlerine nasıl uyarlanacağı sorusunu da gündeme getirmektedir.

Muhabir: Sibel BAY