Üretim ve tüketim safhaları arasındaki fiyat ilişkisi incelendiğinde, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (Yİ-ÜFE) üretimde kullanılan tüm malzemelerin, işçilik maliyetlerinin ve vergilerin etkisiyle oluşan fabrika peşin satış fiyatlarını ve maliyet enflasyonunu yansıtmaktadır. Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ise nihai hanehalkı harcama sepetindeki perakende fiyat değişimlerini ve tüketicilerin satın alma gücünü ölçmektedir. İthal ara malı, hammadde ve enerjiye bağımlı imalat yapılarında döviz kurundaki tırmanış, maliyet kanalı üzerinden doğrudan üretici fiyatlarını yukarı çeker. Yerel para birimindeki değer kayıplarının veya maliyet şoklarının üretici fiyatlarından tüketici etiketlerine aktarılma hızı ve derecesi ise döviz kuru geçirgenlik etkisi çerçevesinde biçimlenir. Küresel arz krizlerinin, enerji fiyatlarındaki artışların ve kur şoklarının yaşandığı dönemlerde Yİ-ÜFE artış oranının TÜFE'nin belirgin şekilde üzerine çıktığı ve iki endeks arasındaki ilişkinin dönemsel olarak ayrıştığı gözlemlenir.
Kâr Marjlarının Sıfırlanması ve Özsermaye Erimesi
Girdi maliyetleri hızla yükselirken, piyasadaki zayıf talep koşulları ve ihtiyatlı fiyatlama eğilimleri sanayicinin bu maliyet artışını etiketlere tam olarak yansıtmasını kısıtlamaktadır. Yüksek hammadde, lojistik ve enerji harcamalarını üstlenen imalatçılar, pazar paylarını kaybetmemek adına kâr marjlarından feragat etmek zorunda kalır ve zamanla kâr marjları tamamen erir. Kârsız çalışan ya da maliyetinin altında satış yapmak durumunda kalan işletmeler, günlük operasyonlarını ve hammadde alımlarını özsermayelerinden karşılamaya başlayarak ciddi bir işletme sermayesi kaybı yaşarlar. Bu durum firmaların finansman yükünü tırmandırmakta, kapasite kullanım oranlarını geriletmekte ve yeni fabrika ya da teknoloji yatırımlarının süresiz ertelenmesine neden olur.
ÜFE-TÜFE makasının üretici aleyhine açık kalması kısa vadede tüketici fiyatlarındaki tırmanışı sınırlıyor gibi görünse de uzun vadede üreticilerin finansal yapısını bozarak üretimden çekilmelerine ve nihayetinde arz kıtlığına yol açma riski barındırıyor. Sanayicinin ve üretim ekosisteminin korunabilmesi için ithal girdi bağımlılığını azaltacak yerli ara malı yatırımlarının ve Ar-Ge teşviklerinin çoğaltılması, üreticilerin işletme sermayesi ihtiyacına yönelik selektif finansman kanallarının açık tutulması ve girdi maliyetlerinde öngörülebilirlik artırılabilir.




