Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan yeni yasal düzenlemeyle tescilsiz hava araçlarına ağır para cezaları geliyor.
Hava Sahası Güvenliği için Yeni Mevzuat
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, son dönemde sayıları ve kullanımları artan İHA'lara ilişkin "İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı" taslağı hazırladı. Genel görüşe sunulan taslak, İHA'ların tasarımı, üretimi, piyasaya arzı ve Türk hava sahasında işletilmesine ilişkin emniyet, güvenlik ile teknik usul ve esasları yeniden düzenliyor. Alınan yeni kararlar kapsamında gökyüzündeki operasyonlar bundan böyle risk derecelerine göre kategorize edilecek. Buna göre, İHA operasyonları riske göre açık, özel ve sertifikalı olmak üzere üç kategoriye ayrılacak. Sertifikalı kategoride bulunanlar, kalabalık insan grupları üzerinden uçuş yapabilecek, insan ve tehlikeli madde taşınmasında kullanılabilecek. Kamu güvenliğini doğrudan ilgilendiren bu araçların teknik yeterlilikleri ise çok sıkı kurallarla belgelendirilecek. Sertifikalı kategorideki İHA'lar için SHGM tarafından uçuşa elverişlilik sertifikası düzenlenecek.
Merkezi İzleme Şebekesi ve Çatışma Önleme Teknolojisi
Sivil havacılık otoritesi, hava sahasındaki tüm hareketliliği tek bir merkezden izlemek ve olası kazaların önüne geçmek için dijital bir altyapı inşa ediyor. Türkiye'de İHA sistemlerine ilişkin tescil, kayıt, denetim ve yetkilendirme süreçlerini yürütmeye yetkili otorite olan SHGM, İHATTYS'ni kuracak ve işeltecek. İHA trafiğini izleyip yönetmek amacıyla kurulacak sistemle anlık konum takibi ve uçuş emniyeti tespitleri merkezi olarak yapılabilecek. Genel Müdürlük, kayıtlı İHA'ların anlık konum ve uçuş durum bilgisini izleme, coğrafi bölge verilerini işleticilere makine tarafından okunabilir dijital formatta yayımlama ve gerçek zamanlı güncelleme, uçuş izni başvurularını, onaylarını ve iptallerini çevrim içi ve belgelenebilir biçimde kayıt altına alma, aynı hava sahasını aynı anda talep eden birden fazla İHA arasında çatışma tespiti yaparak işleticileri uyaracak biçimde sistemi tasarlama ve işletme çalışmalarını yönetecek. Tarımsal üretim yapan işletmeler için ise süreç daha esnek tutuluyor. Tarım ve Orman Bakanlığınca ruhsatlandırılmış İHA sistemleri ile izin verilen bitki koruma ürünlerinin uygulanması, tehlikeli madde taşımacılığı kapsamında değerlendirilmeyecek. Aynı zamanda Tarım ve Orman Bakanlığınca ruhsatlandırılmış İHA sistemleri ile serbest bölgelerde (yeşil bölge) ve meskun mahal dışında gerçekleştirilecek tarımsal operasyonlarda, İHATTYS üzerinden yapılacak bildirim yeterli olacak, ayrıca operasyonel yetkilendirme aranmayacak.
Kurallara Uymayanlara Ağır Cezalar Geliyor
Yeni mevzuatın getirdiği teknik ve idari şartları yerine getirmeyen cihaz sahipleri ile pilotlar için çok ciddi mali ve hukuki yaptırımlar kapıda bekliyor.
Talimatta belirtilen usul ve esasları aykırı hareket edenler hakkında 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu'nun ilgili ceza hükümleri ile SHGM Tarafından Verilecek İdari Para Cezaları Hakkında Yönetmelik hükümleri uygulanacak. Denetimler sırasında kurallara aykırı davrandığı belirlenen kişilerin uçuş ehliyetleri ve izinleri ellerinden alınabilecek. Genel Müdürlük, emniyet denetimleri sonucu talimat gerekliliklerini karşılamadı tespit edilen işleticilerin operasyonel yetkilendirmelerini, Hafif İHA İşleticisi Sertifikası ve pilotların yetkinlik belgelerini sınırlandırarak askıya alabilecek veya iptal edebilecek.
Kurumdan gerekli izinler alınmadan veya belirlenen sahalar dışına çıkılarak gerçekleştirilen uçuşlarda, ilgili şahıs ve işletmeler hakkında idari yaptırım işlemleri başlatılacak ve suç teşkil eden fiiller bakımından Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunulacak.
Terör Faaliyetlerine Karşı Önlem ve Yaş Sınırı
Hava araçlarının kötü niyetli kullanımının engellenmesi ve vatandaşların kişisel hayatının gizliliğinin korunması yasal güvence altına alınıyor.
İşletici ve pilot, İHA'nın terör ve yasa dışı kullanımına karşı tedbir almakla yükümlü olacak, mahremiyet ihlalinde Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanacak. Açık ve özel kategorilerde İHA kullanacak uzaktan pilotlar için yaş sınırı 16 olacak. Ancak "C0 sınıfı" İHA'nın işletilmesinde, azami kalkış ağırlığı 500 gramın altındaki İHA'ların kullanılmasında, 16 yaşından büyük yetkin pilotun doğrudan denetimi altında yapılan uçuşlarda asgari yaş sınırı aranmayacak.
Yabancı Hava Araçlarının Uçuş İzin Şartları Ne Olacak?
Yurt dışından getirilen veya yabancı ülke sicillerine kayıtlı olan insansız hava araçlarının Türk semalarında boy göstermesi çok sıkı bürokratik şartlara bağlanıyor.
Başka bir ülkede tescilli İHA işleticisi, Türk hava sahasında operasyon yapmak istediğinde tescil edildiği ülkenin otoritesinden aldığı geçerli operasyonel yetkilendirmeyi ve Genel Müdürlükçe talep edilen risk analizlerini sunacak. Genel Müdürlük veya onun yetkilendirdiği kurum ve kuruluşlar, sunulan yetkilendirmenin planlanan operasyon yeri ve şartları için uygunluğunu teyit ederek, yerel saha kısıtlamaları hakkında işleticiyi bilgilendirecek. Yabancı tescilli İHA'lar için 20 gün önceden uçuş izni alınması gerekecek. Yabancı tescilli İHA'ların Türk hava sahasında gerçekleştireceği her türlü operasyon, en az 20 gün önce Genel Müdürlüğe başvuru yapılması ve izin alınması şartına bağlanacak. Acil durum, kamu güvenliği, basın-yayın faaliyetleri ve afet müdahalesi gibi öngörülemeyen hallerde Genel Müdürlük, başvuru süresini kısaltabilecek veya bu şartı aramaksızın geçici uçuş izni düzenleyebilecek. Yabancı pilotların lisanslarının tanınması, karşılıklılık (mütekabiliyet) ilkesi ve uluslararası antlaşmalar çerçevesinde Genel Müdürlükçe değerlendirilecek.
Kayıt Sistemine Dahil Olma ve Tescil Zorunluluğu
Belirli bir ağırlığın üzerindeki veya üzerinde veri toplama yeteneği olan tüm teknolojik cihazların devlet sistemine beyan edilmesi gerekiyor.
Özel veya sertifikalı kategoride operasyon yapanlar ile açık kategoride azami kalkış ağırlığı 500 gram ve üstü olan veya üzerinde kamera, mikrofon gibi kişisel verileri kaydetmeye yarayan sensör bulunan İHA'ları işletenler, Genel Müdürlüğün sistemine kayıt yaptıracak. Ağırlığı çok yüksek olan sanayi tipi devasa araçlar ise tıpkı sivil yolcu uçakları gibi resmi devlet siciline kaydedilecek. Sertifikalı kategorideki İHA'lar ile azami kalkış ağırlığı 150 kilogram ve üzerinde olanlar, Genel Müdürlük Hava Aracı Sicili'ne tescil edilecek ve buna ilişkin işaret alacak. Kayıt ve tescil başvuruları, diğer ilgili kurumların sonuçlandırmasını müteakip Genel Müdürlükçe en geç 15 iş günü içinde tamamlanacak.
Sivil havacılık standartlarında gerçekleştirilen bu köklü mevzuat değişiklikleri ve teknolojik altyapı yatırımları, yerli ve yabancı tüm hava araçlarını sıkı bir kontrol ağına dahil ederek gökyüzündeki emniyet risklerini en alt seviyeye indirecek.
