Orta Doğu'da tırmanan gerilimin Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısı enerji maliyetlerini artırırken gübre piyasasındaki sert yükseliş tarımsal üretimi tehdit ediyor.
Enerji Maliyetleri Tarla Hazırlığını Vurdu
Orta Doğu’daki çatışmaların başlangıcından bu yana petrol fiyatlarının 70-80 dolar seviyelerinden 110 dolar bandına tırmanması, tarımsal operasyonların maliyet yapısını kökten değiştirdi. Amerikan Otomobil Birliği verilerine göre ABD’de motorin fiyatlarının bir ayda galon başına 3,6 dolardan 5,5 dolar seviyelerine çıkması, üretimin her aşamasında şok etkisi yarattı.
Tarla hazırlığından ekime, ürün taşımacılığından gübre uygulamasına kadar motorinin kullanıldığı her alanda giderler yüzde 50’den fazla arttı. Bu durum, çiftçilerin sezon başındaki operasyon giderlerini yönetilemez bir seviyeye taşıdı.
Gübre Fiyatlarında Durdurulamaz Yükseliş
Gübre üretiminin ana merkezlerinden biri olan Orta Doğu’daki risk algısı, tedarik zincirinde kopmalara neden oldu. Çatışmalar öncesinde ton başına 480 dolar seviyesinde olan üre fiyatları, kısa sürede 750 dolara kadar çıktı. Hindistan ve Bangladeş gibi ülkelerde sıvılaştırılmış doğal gaz tedarikindeki sıkıntılar nedeniyle tesisler kapandı.
Fitch Ratings, amonyak ve üre fiyatlarına ilişkin 2026 yılı beklentilerini şimdiden yüzde 25 oranında yukarı çekti. Kredi derecelendirme kuruluşu, Hürmüz Boğazı’ndaki kapanmanın süresi uzadıkça bu fiyat tahminlerinin daha da yukarı yönlü güncellenebileceği konusunda uyarıda bulundu.
Orta Doğu’nun Küresel Arz Üzerindeki Kritik Etkisi
Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu analizlerine göre, dünya amonyak üretiminin temel ham maddesi olan doğal gaz rezervlerinin büyük kısmı bu bölgede bulunuyor. Küresel üre ihracatının yaklaşık yarısını, amonyak ihracatının ise üçte birini karşılayan Orta Doğu, tarım için vazgeçilmez bir rol oynuyor. İran, Katar, Suudi Arabistan ve Mısır tarafından üretilen devasa miktardaki gübre ve ham maddenin Hürmüz Boğazı üzerinden dünyaya yayılması, bölgedeki her türlü askeri gerilimi doğrudan bir gıda arzı sorununa dönüştürüyor. Tedarik zincirindeki en ufak bir aksama, küresel bir entegrasyona sahip olan piyasada anında fiyat artışlarına yol açıyor.
Avrupa Birliği, Çiftçisini Korumak için Hareket Geçti
Enerji fiyatlarındaki hızlı artıştan doğrudan etkilenen Avrupa Birliği, tarım sektörünü ayakta tutabilmek için çeşitli önlemleri devreye alıyor. AB Komisyonu, Ortak Tarım Politikası araçlarının daha esnek kullanılmasına olanak tanırken, dışa bağımlılığı azaltmak için alternatif gübre üretim modelleri üzerinde çalışıyor. Üye ülkelerden İspanya, sektörü desteklemek amacıyla 877 milyon avroluk bir paket açıklarken, İtalya ve Yunanistan yakıt fiyatlarında litre başına sübvansiyonlar sağlıyor. Fransa ise doğrudan nakit desteği yerine vergi kolaylıkları ve kredi imkanları sunarak çiftçilerin üzerindeki mali yükü hafifletmeyi amaçlıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki jeopolitik düğümün ne zaman çözüleceğine dair belirsizlikler, çiftçilerin önümüzdeki sezon için karar alma süreçlerini zorlaştırmaya devam ediyor.
