Dark patterns, internet siteleri ve dijital uygulamalarda kullanıcıların kararlarını etkileyen tasarım ve yönlendirme yöntemlerini ifade ediyor. Amaç her zaman kullanıcıyı açıkça yanıltmak olmayabiliyor. Ancak kullanılan arayüz, tüketicinin istemediği bir seçeneği kabul etmesini veya vazgeçmesini güçleştirebiliyor.
Bilhassa abonelik sistemleri, çevrim içi alışveriş platformları ve üyelik işlemlerinde bu tür uygulamalara söz konusu olabiliyor.
Üyelik Kolay, Çıkmak Zor
Dark patterns'ın en bilinen örneklerinden biri, bir hizmete kaydolma ve abonelikten çıkma süreçlerinin birbirinden tamamen farklı olmasıdır.
Kullanıcı birkaç tıklamayla ücretsiz deneme başlatabilirken aboneliği sonlandırmak için birden fazla sayfadan geçmek, farklı menüler arasında ilerlemek veya iptal seçeneğini uzun süre aramak durumunda kalabiliyor. Böyle tasarımların rastlantısal olduğunu düşünmek güç. Çünkü bu yöntemler, tüketiciyi belirli bir seçeneğe yönlendirmek ve kararından vazgeçmesini zorlaştırmak amacıyla kullanılabiliyor.
Önceden İşaretlenen Kutulara Dikkat!
Bir başka yöntemde ise tüketicinin satın alma esnasında üzerinde yeterince düşünmeden ek hizmetleri kabul etmesi amaçlanabiliyor.
Ürün sepete eklendiğinde garanti, sigorta, üyelik veya başka bir hizmete ilişkin kutunun önceden işaretlenmiş olması buna örnek gösterilebilir. Kullanıcı kutudaki seçeneği kontrol etmeden işlemi tamamladığında, istemediği bir hizmet için ödeme yapabiliyor.
Bu nedenle alışveriş sırasında yalnızca ürünün fiyatına değil, sepet ve ödeme ekranındaki tüm seçeneklere de dikkat etmek önem arz ediyor.
Acele Ettiren Bildirimlere Dikkat!
Dark patterns, yalnızca butonlar veya kutucuklarla sınırlı kalmıyor. Kullanıcıya sürekli geri sayım göstermek, stokların tükenmek üzere olduğunu belirtmek veya kampanyanın kısa süre içinde sona ereceğini vurgulamak da tüketiciyi yeterince düşünmeden satın alma eylemine sürükleyebiliyor.
Bu tür mesajlar gerçek bir kampanyaya dayanabileceği gibi, tüketicinin düşünme süresini kısaltan bir pazarlama hilesi de olabilir.
Nelere Dikkat Etmek Gerekir?
Dijital ortamda bir ürün veya hizmet satın alırken işlemi tamamlamadan önce seçilen paket, ek hizmetler, abonelik koşulları ve ödeme tutarının kontrol edilmesi önem taşıyor.
Bilhassa ücretsiz denemelerde deneme süresinin ne zaman sona erdiğine ve sonrasında ücretlendirme yapılıp yapılmadığına bakmak gerekiyor.
Bu uygulamalar basit tasarım tercihlerinden ibaret değil. Tüketicinin kararını belirli bir yöne çekme amacı taşıyabiliyor. Bu nedenle dijital platformlarda kullanıcı deneyimi kadar tüketicinin bilinçli ve özgür bir seçim yapabilmesi de önem taşıyor.
