Küresel teknoloji pazarında hesaplama gücü üssü olmak isteyen Orta Doğu ülkelerinin 20 milyar doları bulan yeni nesil veri merkezi hamleleri açıklandı.
Küresel Yapay Zeka Altyapısında Körfez Modeli
Körfez ülkeleri, petrol ve doğal gazdan sağladıkları sermaye birikiminden bir kısmını yapay zeka altyapısına yönlendirerek, küresel model üreticisi olmaktan çok, veri merkezi ve sermaye gücüyle altyapı üssüne dönüşmeyi hedefliyor.
Middle East Institute'un bu yıl yayımladığı analize göre Suudi Arabistan, BAE ve Katar'ın toplam 8-10 gigavat düzeyinde AI bağlantılı işlem kapasitesi planladığı belirtiliyor. Uzmanlar, Körfez'in yapay zeka yarışına model üreticisi değil, hesaplama gücü ve veri merkezi sağlayıcısı olarak girdiğini değerlendiriyor. International Data Corporation'ın (IDC) verilerine göre de küresel yapay zeka altyapı harcaması 2025'te 318 milyar dolara ulaştı. Orta Doğu ve Afrika bölgesinde yapay zeka altyapı harcamaları geçen yılın son çeyreğinde yıllık bazda yüzde 500'den fazla artarak 1,8 milyar dolara çıktı. Bu artışın Körfez'deki yapay zeka girişimleri ve ulusal yapay zeka altyapı yatırımlarıyla bağlantılı olduğu tahmin ediliyor.
Stargate UAE Projesi ve Küresel Teknoloji Konsorsiyumu
Bölgedeki teknolojik dönüşümün öncüleri arasında yer alan Abu Dabi yönetimi, uluslararası pazarın en büyük yazılım ve donanım üreticileriyle milyarlarca dolarlık iş birliklerine imza atıyor.
Yüksek kapasiteli bilgi işlem merkezlerinin kurulması adına yürütülen çok ortaklı projeler, ülkeyi küresel bilişim ağlarının merkezine yerleştirmeyi amaçlıyor. BAE'nin en önemli güncel hamlesi 5 gigavat kapasiteli Stargate UAE projesi olarak görülüyor. ABD'li şirket OpenAI'ın açıklamasına göre Abu Dabi'de kurulacak 1 gigavatlık Stargate UAE yapay zeka işlem kümesinin ilk 200 megavatlık bölümünün bu yıl devreye alınması bekleniyor. Projede G42, OpenAI, Oracle, Nvidia, Cisco ve SoftBank şirketleri yer alıyor. Microsoft'un ise 2023'te başladığı BAE'ye yönelik sermaye, gelişmiş AI ve bulut veri merkezleri yatırımlarını 2029'a kadar 15,2 milyar dolara yükseltmesi bekleniyor.
Eğitim Müfredatında Yapay Zeka Entegrasyonu
Gelecek nesillerin dijital dünyaya adapte olabilmesi amacıyla altyapı yatırımlarının yanı sıra insani sermayenin geliştirilmesine yönelik radikal adımlar da atılıyor. Öte yandan BAE, yapay zeka eğitimini de tüm sınıf seviyeleri için 2025-2026 eğitim-öğretim yılından itibaren zorunlu hale getirdi.
Ulusal kalkınma fonunun desteğiyle kurulan yeni teknoloji iştiraki, bilişim sektörünün tüm katmanlarında faaliyet göstererek dijital dönüşümü hızlandırmayı hedefliyor. Suudi Arabistan Kamu Yatırım Fonu (PIF), Mayıs 2025'te Humain adlı yapay zeka şirketini kurdu. PIF'e göre Humain, veri merkezleri, bulut altyapısı, yapay zeka modelleri ve uygulamalar dahil yapay zeka değer zincirinin tamamında faaliyet gösterecek. Bunun, Suudi Arabistan'ın petrol bağımlılığını azaltma ve ekonomiyi bilgi temelli yapıya dönüştürme hedefinde önemli rol oynaması bekleniyor.
Nvidia İş Birliği ve Gelişmiş Çip Tedarik Süreçleri
Dünyanın en büyük donanım üreticileriyle kurulan doğrudan köprüler sayesinde, ülkedeki veri işleme merkezlerinin donanımsal kapasitesi çok kısa sürede üst seviyeye çıkarılıyor. Suudi Arabistan'ın yapay zeka altyapısı için en dikkati çekici gelişmelerden biri de Nvidia ile yapılan iş birliği oldu. Nvidia'dan yapılan açıklamada, Humain'in gelecek 5 yılda 500 megavata kadar çıkabilecek kapasitede yapay zeka fabrikaları kurmak üzere Suudi Arabistan'a yatırım yapacağı ifade edildi. Yatırımın binlerce Nvidia çipi ile destekleneceği kaydedilen açıklamada, bu kapsamda şirketin gelişmiş yapay zeka çiplerinden 18 bin adet göndereceği belirtildi. Tüm bu gelişmeler, Riyad yönetiminin yapay zekayı Vision 2030 Programı'nın ekonomik çeşitlendirme hedefleriyle birlikte ele aldığını gösteriyor.
Katar'ın Stratejik Teşvikleri
Daha spesifik ve katma değeri yüksek alanlara odaklanan Doha yönetimi, kamu hizmetlerinin modernizasyonundan çevre dostu akıllı şehirlere kadar geniş bir yelpazede fon imkanları sunuyor.
Yenilikçi yazılım çözümlerinin toplumsal yaşam alanlarına entegre edilmesi ve bürokratik süreçlerin hızlandırılması adına uluslararası teknoloji şirketleriyle ortaklıklar kuruluyor. Katar ise BAE ve Suudi Arabistan'a kıyasla daha küçük ölçekli ancak stratejik yatırımlarla öne çıkıyor. Katar hem akıllı hem de çevre dostu şehirler, altyapı ve hizmetler tasarlamak için yapay zeka dilerinden yararlanıyor. Ülke, yapay zeka, teknoloji ve inovasyon programları için 9 milyar Katar riyali teşvik ayırdı. Scale AI ile kamu hizmetlerinde 50'den fazla yapay zeka uygulaması geliştirmeye yönelik anlaşma imzalandı.
Ulusal Şirket Ortaklıkları ve Dev Yatırım Fonları
Küresel varlık yönetim firmalarıyla gerçekleştirilen uzun vadeli finansal anlaşmalar, bölgedeki veri işleme kapasitesinin uluslararası pazarlara ihraç edilmesini sağlıyor. Katar'ın en güncel büyük hamlesi ise Katar'ın ulusal yapay zeka şirketi Qai ile Brookfield ortaklığı oldu. Brookfield ve Qai, Katar'da ve seçili uluslararası pazarlarda yapay zeka altyapısı geliştirmek için 20 milyar dolarlık stratejik yatırım ortaklığı kurdu. Bu gelişmeler, BAE, Suudi Arabistan ve Katar'ın sermaye, enerji ve veri merkezi yatırımlarıyla yapay zekada küresel model üreticisi olmaktan çok, işlem gücü ve altyapı sağlayıcısı olarak konumlanma stratejisini güçlendirdi. Ayrıca, ABD-İsrail ile İran arasındaki savaşta veri merkezlerinin hedef haline gelmesi, Körfez'in stratejik yapay zeka altyapı yatırımlarının önemini de gösterdi.
Orta Doğu coğrafyasında yürütülen bu devasa teknolojik atılımlar, küresel sermayenin ve bilişim altyapısının ağırlık merkezini kalıcı olarak değiştirecek bir nitelik taşıyor.
