Küresel enerji ticaretinin tıkandığı kritik dönemlerde Türkiye, çeşitlendirilmiş tedarik yapısı ve stratejik boru hatları sayesinde petrol ve doğal gaz arzında sorun yaşamadı.
Doğal Gaz İthalatı Yılın İlk Çeyreğinde 19,2 Milyar Metreküp Oldu
AA muhabirinin Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) verilerinden derlediği bilgilere göre, Türkiye'nin doğal gaz ithalatı, yılın ilk çeyreğinde 19,2 milyar metreküp olarak kayıtlara geçti. Aynı dönemde petrol ve petrol ürünleri ithalatı da 3,32 milyon ton oldu. Söz konusu miktarlar, ulusal piyasanın ihtiyaç duyduğu ham madde akışının kesintisiz şekilde sürdürüldüğünü ortaya koydu.
Doğal Gaz ve Petrol Tedarikinde Ülkesel Pay Dağılımları
Yılın ilk aylarında hem gaz hem de akaryakıt ürünlerinde farklı kıtalardan ve kaynaklardan sağlanan alımlarla pazar dengesi başarılı bir şekilde kuruldu.
Ocakta doğal gaz ithalatında ABD, yaklaşık yüzde 35,7 payla ilk sırada yer alırken Rusya, yaklaşık yüzde 35, Azerbaycan ise yüzde 13,4 pay aldı. Şubatta ABD, yüzde 27,2 payla liderliğini korurken martta Rusya, ilk sıraya yükseldi.
Petrol Ürünlerinde Öne Çıkan Ana Tedarikçiler
Petrol ve petrol ürünleri ithalatında ise Rusya, ana tedarikçi konumunu sürdürürken Irak, Kazakistan ve Suudi Arabistan da önemli pay aldı. Ocakta Rusya toplam petrol ithalatının yaklaşık yüzde 49,7'sini karşılarken Irak yüzde 14, Suudi Arabistan da yüzde 9'un üzerinde pay aldı. Şubatta Irak ve Kazakistan'ın payı artarken martta Rusya, yaklaşık yüzde 49,6 payla ilk sırada yer aldı.
Hürmüz Boğazı Riskleri Karşısında Türkiye’nin Alternatif Güzergah Rolü
Küresel enerji ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı'ndaki aksamaların arz güvenliği endişelerini artırdığı dönemde Türkiye, çeşitlendirilmiş tedarik yapısıyla doğal gaz ve ham petrol arzında önemli bir sorun yaşamazken bölgesel enerji akışlarında alternatif güzergah işlevi görüyor. Kara sınırlarından geçen altyapı projeleri, deniz krizlerinden etkilenmeyen emniyetli bir lojistik hat sunuyor.
Türkiye'nin Küresel Petrol Akışındaki Stratejik Konumu
Bu çerçevede, Irak ve Azerbaycan petrolünün küresel piyasalara açıldığı başlıca çıkış noktalarından biri olan Ceyhan Terminali öne çıkıyor. Petrolü büyük ölçüde deniz yoluyla ithal eden Türkiye, Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı ve Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı ile bölgesel petrol akışlarının dünya piyasalarına ulaştırıldığı stratejik merkez haline geliyor.
Bakü Tiflis Ceyhan Hattı ve Taşınan Petrol Miktarı
Azerbaycan petrolü, Bakü-Tiflis-Ceyhan Hattı üzerinden Ceyhan Terminali'ne taşınarak buradan tankerlerle küresel pazarlara sevk edilirken bu hat, yalnızca Azerbaycan için değil Kazakistan gibi üreticiler açısından da Rusya'ya bağımlılığı azaltan alternatif koridor işlevi görüyor. BOTAŞ verilerine göre, yıllık 50 milyon ton kapasiteye sahip Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı üzerinden yılın ilk 2 ayında yaklaşık 30,9 milyon varil petrol taşınırken hat, aynı zamanda Hazar petrolünü Rusya ve İran dışındaki güzergah üzerinden küresel piyasalara ulaştırlayan kritik rota olarak öne çıkıyor.
Türkiye Irak Ham Petrol Boru Hattı Kapasitesi
Irak petrolünü Ceyhan üzerinden dünya piyasalarına taşıyan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı da bu akışta önemli rol oynuyor. Kerkük'ten Ceyhan'a uzanan ve bu yıl martta yeniden devreye alınan Türkiye-Irak Ham Petrol Boru Hattı'nın günlük kapasitesi yaklaşık 1,5 milyon varil seviyesinde bulunuyor. Hattan sevkiyatın yeniden başlamasıyla ihracatın ilk aşamada günlük 170 bin, ardından 250 bin varile çıkarılması planlanırken bu akış, kuzeyden gelen petrolün Akdeniz'e ulaşmasında Türkiye'nin rolünü güçlendiriyor.
Mavi Akım ve TürkAkım Projelerinin Hacimleri
Doğal gazda Rusya, Azerbaycan ve İran'dan uluslararası boru hatlarıyla gaz temin eden Türkiye, bu alanda da merkez ülke konumunu pekiştiriyor. Batı dünyasının ısınma ve elektrik üretim gereksinimleri bu yapılar üzerinden sevk ediliyor.
Rusya'dan Mavi Akım üzerinden yıllık 16 milyar metreküp kapasiteyle doğrudan Türkiye'ye gaz sağlanırken TürkAkım, toplam 31,5 milyar metreküp kapasiteye sahip iki paralel hattan oluşuyor. Bu hatlardan biri, Türkiye'nin iç tüketimine hizmet ederken diğer hat, Güney ve Güneydoğu Avrupa'ya gaz sevkiyatı için kullanılıyor.
Güney Gaz Koridoru, TANAP ve TAP Entegrasyonu
Azerbaycan'dan doğal gaz, Bakü-Tiflis-Erzurum Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden yıllık yaklaşık 24 milyar metreküp kapasiteyle Türkiye’ye taşınırken bu hat, Güney Gaz Koridoru'nun ilk halkasını oluşturuyor. Bu hat üzerinden Türkiye'ye ulaşan gaz, Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı (TANAP) aracılığıyla batıya iletilirken Avrupa'ya sevkiyat, Trans Adriyatik Boru Hattı (TAP) üzerinden gerçekleştiriliyor.
TANAP Kapasitesinin İç ve Dış Pazar Paylaşımı
Türkiye boyunca uzanan TANAP, yıllık yaklaşık 16 milyar metreküp kapasiteyle faaliyet gösteriyor. Bu kapasitenin yaklaşık 6 milyar metreküplük kısmı Türkiye’nin iç tüketimine ayrılırken 10 milyar metreküplük bölümü Avrupa'ya yönlendiriliyor. TANAP üzerinden taşınan gaz, Türkiye-Yunanistan sınırında TAP ile bağlantı kurarak Avrupa pazarına ulaşıyor.
TAP Teknik Altyapısı ve İtalya Bağlantısı
TAP ise yıllık yaklaşık 10 milyar metreküp kapasiteyle çalışırken hattın kapasitesi, teknik olarak 20 milyar metreküpe kadar artırılabiliyor. İtalya doğal gaz şebekesine entegre edilen hat sayesinde Azerbaycan gazı, İtalya'daki çıkış noktaları üzerinden Avrupa'nın different bölgelerine sevk edilebiliyor.
Komşu ülkelere yönelik geliştirilen yeni tedarik hatları ile mevcut uzun vadeli sözleşmeler, sınır ötesi enerji dengelerini şekillendiriyor.
Iğdır Nahçıvan Doğal Gaz Boru Hattı
Bunun yanı sıra Iğdır-Nahçıvan Doğal Gaz Boru Hattı, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki enerji işbirliğinin son halkalarından biri olarak geçen yıl devreye alındı. Günlük yaklaşık 2 milyon metreküp kapasiteye sahip hatla Nahçıvan'ın doğal gaz ihtiyacının Türkiye üzerinden karşılanması hedeflenirken, bölgenin İran'a gaz bağımlılığı önemli ölçüde azaltılıyor.
İran Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı Anlaşması
İran'dan Türkiye'ye doğal gaz akışı ise İran-Türkiye Doğal Gaz Boru Hattı üzerinden sağlanıyor. Yıllık yaklaşık 14 milyar metreküp teknik kapasiteye sahip olan bu hat üzerinden, Türkiye'nin İran ile yaptığı uzun vadeli anlaşma kapsamında yıllık 9,6 milyar metreküpe kadar gaz tedariki öngörülüyor. Sınır ötesindeki bu tesislerin tamamı arz esnekliğini artırıyor.
Ceyhan Terminali, TANAP, TAP ve TürkAkım gibi devasa projeler vasıtasıyla hem kendi iç piyasasına kesintisiz kaynak aktaran hem de Avrupa'nın enerji güvenliğini sırtlayan Türkiye, Hürmüz kaynaklı risklerin tırmandığı bu hassas konjonktürde alternatif bir enerji üssü olarak küresel sistemdeki yerini sağlamlaştırıyor.
