Mars'ın güney kutup bölgesinde ilkbahar aylarında ortaya çıkan örümcek benzeri dev desenler yıllardır bilim insanlarının dikkatini çekiyordu. Bir kilometreden daha geniş alanlara yayılabilen bu ilginç yapılar ilk bakışta canlı izlenimi verse de tamamen doğal süreçlerin ürünü. Mars koşullarını laboratuvarda taklit eden araştırmacılar bu gizemli oluşumların nasıl meydana geldiğini deneylerle ortaya koymayı başardı.
Mars'taki Örümcek Benzeri Yapılar Nedir?
Mars yüzeyindeki kum tepeleri arasında görülen örümcek benzeri şekiller bilim dünyasında araneiform olarak adlandırılıyor. Latince örümcek biçimli anlamına gelen bu isim, yapının merkezden çevreye uzanan ince kanallar nedeniyle örümceği andırmasından geliyor.
Bu oluşumlar özellikle Mars'ın güney kutup bölgesinde ilkbahar mevsiminde ortaya çıkıyor. Bazılarının genişliği 1 kilometreyi aşabiliyor. Araştırmalar, bunların herhangi bir canlıyla ilgisi olmadığını, tamamen gezegenin iklim koşulları sonucu oluşan doğal jeolojik yapılar olduğunu gösteriyor.
Kuru Buz ve Gaz Basıncı Bu Şekilleri Oluşturuyor
Mars'ta kış aylarında hava sıcaklığı çok düştüğü için atmosferdeki karbondioksit gazı donarak yüzeyde kuru buz tabakası oluşturuyor. İlkbaharda ise Güneş ışınları yarı saydam kuru buzun içinden geçerek altındaki toprağı ısıtıyor.
Toprağın ısınmasıyla alttaki kuru buz doğrudan gaz haline dönüşüyor. Ancak üstteki buz tabakası henüz erimediği için gaz dışarı çıkamıyor ve içeride sıkışarak basınç oluşturuyor. Basınç arttığında kuru buz çatlıyor, gaz ise açılan kanallardan dışarı fışkırıyor. Gazın ilerlediği yollar yüzeyde dallanıp budaklanan izler bırakıyor. Kuru buz tamamen ortadan kalktığında ise geriye örümcek ağına benzeyen bu dikkat çekici desenler kalıyor.
Laboratuvar Deneyleri Gizemi Aydınlattı
Bilim insanları uzun yıllar bu yapıların nasıl oluştuğunu kesin olarak açıklayamıyordu. Bu nedenle Mars'ın düşük sıcaklık ve düşük basınç koşullarını laboratuvarda taklit eden özel deneyler gerçekleştirildi. Deneylerde kuru buzun altında sıkışan gazın, yüzeyde Mars'takilere çok benzeyen ince kanallar oluşturduğu gözlemlendi. Böylece örümcek benzeri yapıların oluşum mekanizması deneysel olarak da desteklenmiş oldu.
Neden Sadece Mars'ta Görülüyor?
Bu ilginç oluşumlar Dünya'da doğal olarak meydana gelmiyor. Bunun en önemli nedeni Mars atmosferinin büyük bölümünün karbondioksitten oluşması ve kış aylarında bu gazın donarak kalın kuru buz tabakaları oluşturabilmesi.
Bilim insanlarına göre bu yapılar Mars'ın bugün bile mevsimsel olarak aktif bir gezegen olduğunu gösteriyor. Aynı zamanda gezegenin iklimi, karbondioksit döngüsü ve gelecekte gerçekleştirilecek keşif görevleri hakkında önemli bilgiler sunuyor. Bu nedenle örümcek benzeri yapılar Mars araştırmalarının en dikkat çekici doğal oluşumları arasında yer almayı sürdürüyor.
