20. yüzyılın başında Almanya'da matematik işlemleri yapabildiği iddiasıyla tanınan "Akıllı Hans" isimli atın, aslında insan hareketlerini takip ederek soruları yanıtladığı bilimsel olarak kanıtlandı.
Almanya'da lise matematik öğretmeni olan Wilhelm von Osten, eğitim verdiği Hans isimli atın; toplama, çıkarma, çarpma ve bölme gibi işlemlerin yanı sıra okuma-yazma ve saati söyleme gibi yeteneklere sahip olduğunu savundu.
Hans, kendisine yöneltilen soruların cevaplarını toynağını yere vurarak veriyordu.
Bu durum, kısa sürede bilim dünyasının dikkatini çekerek uluslararası bir üne kavuştu.
1904 yılında Hans'ın yeteneklerini incelemek üzere "Hans Komisyonu" adında bir araştırma grubu oluşturuldu.
Yapılan incelemeler sonucunda, gösteriler sırasında herhangi bir hileye başvurulmadığı ve atın sahibi tarafından kasıtlı olarak yönlendirilmediği sonucuna varıldı.
Pfungst’un Deneyiyle Ortaya Çıkan Gerçek
Gizemi çözmek için araştırmayı devralan psikolog Oskar Pfungst, Hans üzerinde detaylı testler uyguladı.
Pfungst, soruları soran kişilerin doğru cevaba yaklaşıldığında farkında olmadan yüz ifadelerinde ve duruşlarında küçük değişiklikler yaptığını saptadı.
Atın matematik yapmadığı, aksine soruyu soran kişinin vücut dilindeki mikro ipuçlarını takip ederek durması gereken anı tahmin ettiği belirlendi.
Akıllı Hans Etkisi'nin Bilimsel Mirası
Oskar Pfungst’un bu keşfi, bilim dünyasına "Akıllı Hans Etkisi" terimini kazandırdı.
Bu fenomen, gözlemcinin beklentilerinin denek üzerindeki etkilerini açıklamak için kullanılmaya başlandı.
Hans’ın hikayesi, hayvan bilişselliği ve insan algısı üzerine yapılan araştırmalarda önemli bir dönüm noktası olarak kabul edildi.
