Bir fabrikanın nehirleri kirletmesi, bir termik santralin atmosfere karbon salması ya da ambalaj şirketlerinin tonlarca plastik atığı doğaya bırakması... Şirketler için bu süreçler genellikle düşük üretim maliyeti ve yüksek kar marjı anlamına gelir. Ancak o kirliliğin temizlenmesi, sağlık harcamalarının artması ve iklim krizinin getirdiği felaketlerin faturası şirketlerin bilançolarına değil tüm toplum tarafından ödenir.
Görünmez Faturanın İktisadı
Geleneksel muhasebe ve finansal raporlama sistemleri, sadece şirketin kendi cebinden çıkan hammadde, işçilik ve enerji gibi özel maliyetleri dikkate alır. Üretim esnasında çevreye ve üçüncü taraflara verilen zararlar (hava kirliliği, su kaynaklarının tükenmesi, halk sağlığı sorunları) hesaba katıldığında ortaya çıkan toplam yük sosyal maliyettir. Sosyal maliyet özel maliyetten büyük olduğunda, aradaki fark toplumun sırtına yüklenir. Şirket ürettiği malın gerçek bedelini ödemediği için ürün piyasada yapay olarak "ucuz" kalır ve tüketimi gereğinden fazla teşvik edilir.
Pek çok sanayi ve enerji şirketi, bilançolarında rekor karlar açıklarken aslında çevresel maliyetleri kamulaştırarak (topluma devrederek) kar elde etmektedirler. Atık arıtma tesisi çalıştırmayan veya emisyon kontrolü yapmayan bir baca fabrikası, rakiplerine göre daha ucuz üretim yapar. Ancak o fabrikanın karı, bölge halkının hastane masrafları ve temiz su kaynaklarının yok olması pahasına elde edilmiştir. Ya da tek kullanımlık plastik üreten gıda ve içecek şirketleri, ambalajların doğada yarattığı tahribatın temizleme maliyetini yerel yönetimlere ve vergi mükelleflerine bırakarak yüksek marjlarını korurlar.
Özetle negatif dışsallık, şirketlerin karını özel kılarken maliyetlerini toplumsallaştırması durumudur. Sürdürülebilir bir gelecek için şirketlerin başarısını sadece hissedarlara sağlanan net karla değil çevreye, doğaya ve topluma bıraktıkları ayak izleriyle ölçülmelidir.




