Para politikası, bir ülkenin merkez bankası tarafından genel ekonomik hedeflere ulaşmak amacıyla piyasadaki toplam para miktarını (para arzını) ve borçlanma maliyetlerini (faiz oranlarını) düzenleme sürecidir. Bu politikanın temel amacı fiyat istikrarını sağlamak ve yerli paranın satın alma gücünü korumaktır. Ekonomik konjonktüre göre merkez bankaları piyasadaki likiditeyi artırıcı genişletici para politikası ya da enflasyonu dizginlemeyi amaçlayan daraltıcı (sıkı) para politikası uygular.
Para Politikasının Temel Araçları ve İşleyişi
Açık piyasa işlemleri (APİ), merkez bankasının piyasadaki likiditeyi ve kısa vadeli faiz oranlarını doğrudan düzenlemek amacıyla finansal kuruluşlarla devlet tahvili ve hazine bonosu gibi menkul kıymet alım-satımı yapmasıdır. Piyasaya likidite enjekte edilmek istendiğinde menkul kıymet satın alınır. Piyasadan likidite çekilmek istendiğinde ise menkul kıymet satışı gerçekleştirilir. Ayrıca repo ve ters repo işlemleri de APİ çatısı altında yürütülür. Zorunlu karşılık oranı (ZKO) ise ticari bankaların topladıkları mevduatların belirli bir yüzdesini merkez bankası nezdinde nakit rezerv olarak tutma zorunluluğudur. Zorunlu karşılık oranı artırıldığında bankaların kredi olarak dağıtabileceği kaynak azalır ve para arzı daralır. Oran düşürüldüğünde ise bankacılık sistemindeki kredi hacmi ve para arzı genişler.
Merkez bankası, bankacılık sistemine likidite sağlarken uyguladığı politika faizini ve gecelik borçlanma/borç verme faiz aralığını kapsayan faiz koridorunu belirler. Faiz oranlarındaki değişimler bireylerin tasarruf ve harcama eğilimleri ile firmaların yatırım kararlarını doğrudan etkiler. Ticari bankaların ellerinde bulunan vadesi gelmemiş senetleri merkez bankasına kırdırarak aldıkları kredilere uygulanan faiz oranına reeskont oran denir. Reeskont oranının yükseltilmesi kredi maliyetlerini artırarak piyasadaki para arzını kısıtlayıcı etki yapar.




