Uzay ekonomisi, kamu programlarının ötesine geçerek özel şirketlerin yatırımları ve ticari faaliyetleriyle büyüyen küresel bir pazara dönüşüyor. OECD ile Avrupa Uzay Ajansının (ESA) raporlarına göre, özel sektörün uydu fırlatmalarındaki payı son 15 yılda keskin biçimde artarken, uzay girişimlerine aktarılan sermaye de yeni bir zirveye yaklaştı.
Özel operatörlerin fırlatılan uydulardaki payı 2010’da yüzde 23 seviyesindeyken 2025’te yüzde 88’e çıktı. Geçen yıl uzaya gönderilen uyduların yüzde 82’sini telekomünikasyon uyduları oluşturdu.
Uzay Yatırımlarında ABD Etkisi
Dünya genelinde uzay girişimlerine yönelik özel yatırımlar, 2025’te 11,7 milyar avroya ulaşarak 2021’den bu yana en yüksek seviyesini gördü. Yatırım hacmi 2022’de 7,8 milyar, 2023’te 6,7 milyar ve 2024’te 7,3 milyar avro olarak gerçekleşmişti.
Artışta ABD merkezli şirketlere yönelen sermaye belirleyici oldu. ABD’deki uzay şirketlerinin aldığı özel yatırım yaklaşık 3 milyar avrodan 8 milyar avroya çıkarak bir yılda yüzde 177 yükseldi.
Avrupa’daki yatırımlar yüzde 8, Çin’de yüzde 15, Japonya’da yüzde 35 gerilerken, dünyanın geri kalanındaki özel sektör yatırımlarında yüzde 65 düşüş kaydedildi.
Yörüngedeki Uydu Sayısı 15 Bine Yaklaştı
Dünya yörüngesindeki aktif uydu sayısı 2025 sonunda 14 bini aşarken, 2026’nın ortasında 15 bine yaklaştı. Uluslararası Telekomünikasyon Birliğine yapılan bildirimler ve planlanan uydu takımyıldızları ise gelecekte 2 milyondan fazla uydunun fırlatılabileceğine işaret ediyor. OECD, bu projelerin yalnızca bir bölümünün hayata geçirilmesinin beklendiğini belirtiyor.
En az bir uyduyu uzaya gönderen ülke sayısı 109’a ulaşmasına rağmen fırlatma faaliyetlerinde belirli ülkelerin ağırlığı devam ediyor. ABD 2025’te 181, Çin 92, Avrupa ise 8 yörüngesel fırlatma girişiminde bulundu.
Uzay Pazarı Yüz Milyarlarca Avroya Ulaştı
Uydu haberleşmesi, navigasyon, konum tabanlı hizmetler ve dünya gözlemini kapsayan aşağı yönlü uzay pazarı, 2025’te yüzde 7 büyüyerek 489 milyar avroya ulaştı.
Pazarın yüzde 77’sini küresel uydu navigasyon sistemleri ve bunlara bağlı hizmetler oluştururken, uydu haberleşmesinin payı yüzde 22 oldu. Dünya gözlem verileri ve katma değerli hizmetlerin payı ise yüzde 1 seviyesinde kaldı.
Uzay araçlarının üretim ve fırlatma pazarı da yüzde 20 büyüyerek 75 milyar avroya çıktı. Bu pazarın yüzde 78’ini üretim, yüzde 22’sini fırlatma faaliyetleri oluşturdu. Küresel uzay bağlantılı gelirlerin toplam büyüklüğünün ise 2025’te 550-600 milyar dolar arasında olduğu tahmin edildi.
Kamu Bütçelerinde Savunmanın Ağırlığı Arttı
Küresel kamu uzay bütçesi 2025’te yüzde 3 azalarak 119 milyar avroya geriledi. Harcamaların yüzde 53’ü askeri haberleşme, erken uyarı, istihbarat, keşif ve yörünge gözetleme gibi savunma programlarına ayrıldı.
Kamu uzay bütçesinde ABD yüzde 58’lik payla ilk sırada yer aldı. Çin yüzde 15, Avrupa yüzde 11, Rusya ve Japonya ise yüzde 5’er pay aldı.
Savunma amaçlı uzay yatırımlarındaki artış da dikkati çekti. Japonya’nın bu alandaki harcamaları 2022-2025 döneminde yaklaşık 7 katına çıkarken, Almanya 2030’a kadar uzay bağlantılı savunma yeteneklerine 35 milyar avro yatırım yapmayı planladığını duyurdu.
Büyümeyle Birlikte Yörünge Riski de Artıyor
Uzay ekonomisinin hızla genişlemesi, yörüngedeki trafik ve enkaz sorununu da büyütüyor. Dünya çevresinde yaklaşık 45 bin 860 uzay enkazı parçası düzenli olarak takip edilirken, takip edilemeyecek kadar küçük ancak araçlara zarar verebilecek 140 milyondan fazla parçanın bulunduğu tahmin ediliyor.
Siber tehditler, tedarik zincirindeki yoğunlaşma ve yörünge trafiğinin yönetimi de sektörün büyümesiyle birlikte öne çıkan riskler arasında yer alıyor.
