Yıldırım ve gök gürültüsü, bulutlar ile yer arasındaki elektrik yüklerinin ani boşalmasıyla ortaya çıkan güçlü doğa olaylarıdır. Bulutların içinde su damlacıkları ve buz kristallerinin sürtünmesiyle elektrik yükleri oluşur ve zamanla bu yükler ayrışır. Elektrik farkı arttıkça hava iletken hale gelir ve plazma oluşur. Bu süreç sonunda yıldırım meydana gelirken havanın ani ısınması ve genişlemesi gök gürültüsünü oluşturur. Bu doğal süreç, atmosferde sürekli olarak tekrar eden bir elektrik dengesidir.
Yıldırım ve Gök Gürültüsü Nedir?
Yıldırım ile gök gürültüsü aynı olayın iki farklı sonucudur. İkisi de elektrik atlamaları sayesinde oluşur. Siz bu yazıyı okurken bile dünyada yaklaşık 2000 kadar elektrikli fırtına yaşanıyor ve saniyede ortalama 100 yıldırım düşüyor.
Aslında günlük hayatımızda da küçük yıldırımlarla karşılaşıyoruz. Saç tararken, kazak çıkarırken ya da metal bir şeye dokunurken hissettiğimiz küçük çıtırtılar bunun en basit örnekleridir.
Elektriğin Temel Mantığı
Maddeler atomlardan oluşur ve atomların içinde elektron, proton ve nötron bulunur. Elektronlar eksi (-), protonlar artı (+) yüklüdür. Aynı yükler birbirini iterken farklı yükler ise birbirini çeker. Bu denge arayışı yıldırımların temelini oluşturur.
Doğada yükler sürekli dengeye ulaşmaya çalışır. Yıldırımlar da bu büyük dengenin bir sonucudur.
Bulutlarda Elektrik Nasıl Birikir?
Yıldırımların oluşması için bulutların içinde elektrik yüklerinin ayrışması gerekir. Özellikle kümülonimbüs adı verilen dev bulutlarda bu süreç çok güçlü şekilde yaşanır.
Bu bulutlar 12-14 km yüksekliğe kadar çıkabilir. İçlerindeki su damlacıkları ve buz kristalleri birbirine sürtünerek elektrik yüklenir. Bu sürtünme sonucunda bulutun farklı bölgelerinde artı ve eksi yükler oluşur.
Yıldırım Nasıl Oluşur?
Bulutun alt kısmı genellikle eksi yükle, yer yüzü ise artı yükle dolar. Aradaki elektrik farkı büyüdükçe hava artık bu yükü taşıyamaz hale gelir.
Hava iyonlaşır ve plazma adı verilen iletken bir yol oluşur. Bu yol üzerinden elektrik boşalır ve yıldırım meydana gelir. Bu sırada hava çok hızlı ısınır ve genişler. İşte bu ani genişleme gök gürültüsünü oluşturur.
Yıldırımın Hızı ve Gücü
Yıldırım, saniyenin çok küçük bir kısmında gerçekleşir. Elektrik akımı birkaç kez aynı yolu izleyebilir. Bu duruma ikincil yıldırımlar denir. Bu yüzden tek bir yıldırım bazen uzun süreli bir ışık gibi görünür.
Yıldırımın Düşme Şekli ve Güvenlik
Yıldırımlar genellikle yüksek cisimlere düşer. Bunun nedeni bu yapıların elektriği daha kolay iletmesidir. Yağışlı havalarda risk daha da artar çünkü su iletkenliği artırır.
Fırtına sırasında açık alanda kalmamak, yüksek cisimlerden uzak durmak ve metal eşyalardan kaçınmak gerekir.
