Ay, kendi ekseni etrafında yaklaşık 27,3 günde bir tur atıyor. Dünya’nın çevresindeki dolanımını da yaklaşık aynı sürede tamamlıyor. İki hareketin birbirine kilitlenmesi, Ay’ın aynı yüzünün sürekli Dünya’ya dönük kalmasını sağlıyor.
Dönüyor Ama Aynı Yüzünü Gösteriyor
Ay’ın dönmediği düşüncesi buradan kaynaklanıyor. Oysa Ay kendi çevresinde dönüyor. Eğer hiç dönmeseydi, Dünya’nın etrafında hareket ederken farklı bölgeleri zamanla Dünya’ya bakardı. Ay’ın dönüş hızı ile yörüngesindeki hareketi arasındaki uyum, Dünya’dan görülen yüzün değişmemesine neden oluyor. Bu durum astronomide gelgit kilitlenmesi olarak adlandırılıyor.
Gelgitler Dönüşü Yavaşlattı
Bu düzen bir anda oluşmadı. Dünya ile Ay arasındaki kütleçekim etkileşimi, milyarlarca yıl boyunca Ay’ın dönüşünü etkiledi. Dünya’nın uyguladığı gelgit kuvvetleri Ay’ın dönüşünü zaman içinde yavaşlattı ve sonunda dönüş süresi, yörüngesindeki dolanma süresiyle eşitlendi.
Ay’ın Dünya’ya sürekli aynı yüzünü göstermesi bu sürecin sonucu olarak ortaya çıktı. Güneş Sistemi’nde benzer durum başka gök cisimleri arasında da görülüyor.
'Karanlık Yüz' İfadesi Yanıltıyor
Dünya’dan doğrudan görülemeyen Ay tarafı zaman zaman 'karanlık yüz' olarak adlandırılıyor. Ancak bu ifade doğru değil. Ay’ın Dünya’dan görülmeyen tarafı da Güneş ışığı alıyor. Ay’ın kendi ekseni etrafında dönmesi sayesinde yüzeyinin farklı bölümleri Güneş tarafından aydınlatılıyor. Dünya’dan görünmeyen tarafın tamamı da uzay araçları tarafından görüntülenebiliyor.
Üstelik Dünya’dan Ay’ın tam olarak yüzde 50’si değil, zaman içinde yaklaşık yüzde 59’u gözlemlenebiliyor. Ay’ın yörüngesindeki küçük hareketler, Dünya’dan bakıldığında kenarlardaki bazı bölgelerin de zaman zaman görünmesini sağlıyor.
Gökyüzünde her gece farklı evrelerde gördüğümüz Ay, aslında sürekli hareket halinde. Dünya’ya aynı yüzünü göstermesi ise bu hareketin durduğu anlamına değil, dönüş ve dolanma sürelerinin birbirine kilitlendiğine işaret ediyor.
