Duvardaki analog saate aniden bakıldığında ibresinin bir anlığına durduğu hissi sıklıkla karşılaşılan bir algı yanılmasıdır. Bu küçük zaman yanılsamasının nörolojik alandaki adı kronostasis olarak bilinmektedir. Durmuş saat yanılsaması şeklinde de ifade edilen bu fenomen, gözün ani hareketleri esnasında meydana gelen nörolojik aşamalardan kaynaklanmaktadır.
Gözümüz Dünyayı Sıçramalarla Tarar
İnsan gözü çevresini kesintisiz bir kamera gibi devamlı biçimde kaydetmez. Gözler bir objeden bir diğerine geçerken sakkad olarak adlandırılan çok hızlı ve sıçramalı hareketler yapar. Bu hızlı sıçramalar sırasında retinaya düşen görüntünün devamlı yer değiştirmesi sebebiyle normal koşullarda belirgin bir hareket bulanıklığının algılanması gerekmektedir.
Göz hareketinin meydana getirdiği görüntü savrulmasını engellemek adına beyinde sakkadik baskılama adı verilen bir süreç devreye girer. Göz hareketinin öncesinde, sırasında ve sonrasında görsel sistemin bazı uyarılara karşı duyarlılığı ciddi oranda azalma gösterir. Beyin göz hareketinin oluşturduğu belirsizliği yöneterek yeni bakılan noktayı eski görsel dünyaya dahil eder.
Beyin Zamanı Geriye Doğru Uzatır
Kronostasis şeklinde adlandırılan yanılsama, beynin görsel düzenleme aşamasında meydana gelen küçük bir yan etki olarak yorumlanmaktadır. Yaygın bilimsel açıklamaya göre beyin, göz hareketi sona erdikten sonra alımladığı ilk net görüntüyü o andan itibaren başlamış saymaz. Görsel sistem, yeni sağlanan net görüntüyü gözün amaca doğru harekete başladığı ana kadar geriye dönük olarak uzatır. Bireyin algıladığı ilk saniye beynin geriye dönük eklediği bu kısa süre sebebiyle daha uzun hissedilir.
Düzenli Ritmik Nesneler Yanılsamayı Açık Ediyor
Sabit nesnelere bakıldığında nesnenin önceki ve sonraki durumu arasında fark yer almadığı için beynin yaptığı bu küçük zaman kurgusu fark edilmez. Buna karşın saat, düzenli bir ritimle ilerleyen ve nasıl davranması gerektiği beyin tarafından bilinen bir referans noktasıdır. Beynin görsel sürekliliği muhafaza etmek için yaptığı bu zamansal ekleme, saniye ibresi gibi belli aralıklarla yer değiştiren dinamik bir nesneye çarptığında algısal açıdan görünür hale gelir.
