Orta Doğu’daki çatışmalar ve Hürmüz Boğazı’nda yaşanan sevkiyat sorunları, küresel gübre piyasasında arz endişelerini artırdı. Tarımsal üretimde kritik öneme sahip gübre maliyetlerindeki yükseliş, başta mısır ve soya fasulyesi olmak üzere tarım emtiası fiyatlarına da yansıdı.
Gübre ticaretinin yaklaşık üçte birinin Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşmesi, bölgedeki jeopolitik risklerin tarımsal üretim maliyetleri üzerindeki etkisini artırıyor.
Diamonyum Fosfat Fiyatı Yüzde 28,4 Arttı
Mısır ve soya fasulyesi üretiminde verim açısından önemli girdilerden biri olan diamonyum fosfat gübresinin ton fiyatı, yılın ilk 9 ayında yüzde 28,4 artarak 802,5 dolara yükseldi.
Diamonyum fosfat, 2025 yılını ton başına 625 dolardan tamamlamıştı.
Aynı dönemde mısır fiyatları yüzde 13,3, soya fasulyesi fiyatları ise yüzde 22,6 arttı.
Enerji Maliyetleri Gübre Üretimini Baskılıyor
Orta Doğu’daki gelişmelerin petrol ve doğal gaz fiyatları üzerinde oluşturduğu baskı, enerji yoğun bir süreç olan gübre üretiminde de maliyet artışına neden oluyor.
Yüksek petrol fiyatları tarımsal üretimde kullanılan dizel yakıtın maliyetini artırırken, doğal gaz ve amonyak fiyatlarındaki yükseliş de gübre piyasasını doğrudan etkiliyor.
Artan maliyetlerin çiftçilerin gübre kullanımını azaltmasına ve hektar başına verimlilik beklentilerinin gerilemesine yol açabileceği değerlendiriliyor.
Hürmüz Boğazı Tedarik Zincirinde Kritik Öneme Sahip
Kuveyt Türk Yatırım Araştırma Direktörü Kutay Gözgör, arz sıkıntısının yalnızca üre bazlı azotlu gübrelerle sınırlı olmadığını belirtti.
Diamonyum fosfat üretiminde kullanılan kükürt ve amonyağın önemli bölümünün Hürmüz Boğazı üzerinden taşındığına dikkati çeken Gözgör, lojistik darboğazların fosfatlı gübre fiyatlarında da yukarı yönlü baskı oluşturduğunu ifade etti.
Gözgör, alternatif tedarikçilerin devreye girmesiyle küresel arz açığının kısmen azaldığını ancak tedarik zincirlerinin daha uzun mesafelere yönelmesinin taşıma ve üretim maliyetlerini artırabildiğini kaydetti.
2027’de Verimlilik Üzerindeki Etki Belirleyici Olabilir
Yüksek gübre ve enerji maliyetlerinin uzun süre devam etmesi halinde çiftçilerin gübre kullanımını azaltabileceği, ekim alanlarını değiştirebileceği veya daha az gübre gerektiren ürünlere yönelebileceği belirtiliyor.
Gözgör, gübre maliyetlerindeki yükselişin tarımsal emtia fiyatlarına genellikle gecikmeli olarak yansıdığını belirterek, özellikle azot, fosfor ve potasyum kullanımındaki düşüşün ilerleyen dönemde ürün verimliliği üzerinde baskı oluşturabileceğini söyledi.
Orta vadede gübre ve enerji maliyetlerinin ekim alanları ile tarımsal verim üzerindeki etkisinin 2027’de daha belirgin hale gelmesi bekleniyor.
