Bir işi severek yapan kişiye para vermek, ilk bakışta o işi daha fazla yapmasını sağlayacakmış gibi görünüyor. Ancak davranışsal ekonomi araştırmaları bunun her zaman böyle olmadığını gösteriyor.
Kişinin kendi isteğinden kaynaklanan motivasyonunun dışarıdan verilen ödül veya teşvik nedeniyle zayıflaması 'kalabalıklaşma etkisi' olarak biliniyor.
Ödül Ters Tepebilir
İnsanlar bazı davranışları para kazanmak için değil, yardım etmek, başarılı olmak veya kendilerini iyi hissetmek için yapabiliyor. Bu davranışın karşılığı para olmaya başladığında ise kişinin bakış açısı değişebiliyor.
Daha önce gönüllü yaptığı bir işi artık 'ücret karşılığında yapılan iş' olarak görmeye başlayabiliyor. Ödül ortadan kalktığında eski isteğin de azalması mümkün.
Kreş Deneyi Dikkat Çekti
Bu etkinin en bilinen örneklerinden biri İsrail'deki kreşlerde yapılan bir araştırma. Çocuklarını geç almaya gelen ailelere para cezası uygulanmasının gecikmeleri azaltması beklenirken tam tersi yaşandı.
Ceza sonrasında geç kalan ailelerin sayısı arttı. Araştırmacılar, daha önce sosyal bir sorumluluk olarak görülen gecikmenin para cezasıyla birlikte 'bedeli ödenebilen' bir davranış gibi algılanmaya başladığını değerlendirdi.
Her para ödülü motivasyonu düşürmüyor
Kalabalıklaşma etkisi, para verilen her durumda isteğin azalacağı anlamına gelmiyor. Ödülün nasıl verildiği, kişinin yaptığı işe bakışı ve başlangıçtaki motivasyonu sonucu değiştirebiliyor.
Özellikle kişinin zaten isteyerek yaptığı davranışlarda dışarıdan getirilen teşviklerin beklenmedik sonuçları olabiliyor.
