Doğadaki kayaçlar, kimyasal tepkimelerin etkisiyle zaman içinde aşınıyor ve parçalanıyor. Kimyasal çözülme olarak adlandırılan bu süreç, farklı birkaç yolla gerçekleşiyor. Bunlar, karbonlaşma, oksitlenme, sulanma, çözünme ve hidroliz olarak sıralanıyor. Bu yollar, kayaların aşınmasına neden olan en önemli sebepler arasında gösteriliyor.
Sulanma ve Çözünme Kayaları Parçalıyor
Sulanma sırasında kayalar su çekerek genleşiyor. Bu durum kayanın yapısında baskı oluşmasına ve zamanla küçük parçalara ayrılmasına neden oluyor.
Çözünme sırasında ise kayacın yapısındaki bazı mineraller su içinde çözülüyor. Bu süreç kayaların zamanla aşınmasına ve yapısının bozulmasına yol açıyor.
Hidroliz ve Oksitlenme Mineralleri Değiştiriyor
Hidroliz sırasında sudaki hidrojen iyonları, kayaçların içindeki minerallerle tepkimeye giriyor. Su az miktarda da olsa hidrojen ve hidroksil iyonlarına ayrılıyor. Ortaya çıkan hidrojen iyonları minerallerle tepkimeye girerek kayanın yapısının değişmesine ve aşınmasına neden oluyor.
Oksitlenme ise havadaki oksijenin kayalardaki minerallerle tepkimeye girmesiyle oluşuyor. Özellikle demir içeren minerallerde oksitlenme sık görülüyor. Bu süreç bazen paslanmaya benzetilse de metalik demirin paslanmasından farklı bir olay olarak değerlendiriliyor.
Soğuk Havalarda Karbonlaşma Artıyor
Karbonlaşma da kayaların aşınmasına neden olan önemli süreçlerden biri olarak biliniyor. Yağmur suyunda bulunan karbonik asit, kayaçlardaki bazı minerallerle tepkimeye girerek kayaların çözülmesine neden oluyor. Karbonik asit, atmosferdeki karbondioksitin suyla birleşmesiyle oluşuyor. Bu asit kayaların içindeki minerallerle tepkimeye girdiğinde kayaçların yapısı zamanla değişiyor.
Soğuk su, daha fazla karbondioksit çözebildiği için soğuk iklimlerde karbonlaşma daha fazla görülüyor. Jeolojik dönemlere bakıldığında karbonlaşmanın özellikle buzul çağlarında yüksek seviyelere ulaştığı görülüyor.
