Bir çalışan geçen yıl 30 bin TL maaş alırken bu yıl 36 bin TL kazanıyor olabilir. İlk bakışta gelir yüzde 20 artmış gibi görünür.
Ancak aynı dönemde genel fiyatlar yüzde 30 yükseldiyse tablo değişir. Maaş rakamsal olarak büyürken satın alma gücü gerileyebilir.
Ekonomide insanların yalnızca paranın görünen miktarına odaklanıp gerçek alım gücündeki değişimi gözden kaçırmasına nominal yanılsama, diğer adıyla para yanılsaması deniyor.
Nominal Gelir ile Reel Gelir Aynı Şey Değil
Nominal gelir, kişinin hesabına geçen para miktarını gösteriyor. Reel gelir ise bu parayla gerçekte ne kadar mal ve hizmet alınabildiğini anlatıyor. Bu nedenle maaşın yükselmesi tek başına yaşam standardının yükseldiğini göstermiyor.
Enflasyon Maaş Artışını Nasıl Eritiyor?
Bir kişinin maaşı yüzde 20 artarken fiyatlar yüzde 30 yükselirse, gelir artışı fiyat artışının gerisinde kalıyor.
Örneğin geçen yıl 100 TL olan bir ürün bu yıl 130 TL’ye çıkarken kişinin gelirinin yalnızca yüzde 20 artması, aynı maaşla eskisine göre daha az ürün alınabilmesi anlamına geliyor.
Neden Rakamın Büyümesine Odaklanıyoruz?
İnsanlar günlük hayatta maaş bordrosunda ya da banka hesabında gördükleri rakamı doğrudan karşılaştırıyor. “Geçen yıl 30 bin alıyordum, şimdi 36 bin alıyorum” demek kolaydır. Ancak market, kira, ulaşım ve diğer harcamalardaki fiyat değişimlerini aynı anda hesaba katmak daha zordur. Nominal yanılsama da burada ortaya çıkıyor.
Tasarruflar da Aynı Etkiyi Yaşayabiliyor
Bu durum yalnızca maaş için geçerli değildir. Bankada duran para miktarı değişmese bile fiyatlar yükseldikçe o paranın satın alma gücü azalabiliyor.
Hatta tasarrufa faiz gelmesi bile her zaman gerçek kazanç anlamına gelmiyor. Faiz getirisi enflasyonun altında kalıyorsa, para nominal olarak artarken reel olarak değer kaybedebiliyor.
Gerçek Değişime Bakmak Gerekiyor
Gelirin gerçekten artıp artmadığını anlamak için yalnızca maaşın kaç TL olduğuna değil, fiyatlar karşısındaki gücüne bakmak gerekiyor.
Nominal yanılsama, cebimizdeki para miktarının artmasını otomatik olarak zenginleşme sanmamıza yol açabiliyor. Asıl belirleyici olan, o parayla geçen yıla göre ne kadar satın alabildiğimizdir.
