Plastik atıkların nehirler vasıtasıyla denizlere ve okyanuslara taşınması, küresel çevre kirliliğinin önemli kaynaklarından biri olarak yorumlanmaktadır. Dünya genelindeki plastik kirliliğinin yüzde 80'inin yaklaşık 1000 nehirden kaynaklandığı belirtilirken güneş ışınları ve dalga hareketleriyle mikroplastiklere dönüşen atıkların okyanus akıntılarıyla yüzlerce, hatta binlerce kilometre uzağa taşınabildiği belirtilmektedir.
Plastikler, ucuz, hafif, dayanıklı ve güçlü olmalarının yanı sıra ısı ve elektrik yalıtımı sağlayan özellikleri sebebiyle geniş kullanım alanına sahiptir. Büyük oranda petrol veya gazdan sağlanan sentetik polimerlerden meydana gelen plastikler, bazı durumlarda biyolojik kaynaklı malzemeler ve kimyasal katkı maddeleri kullanılarak da üretilebilmektedir. Teknolojik gelişmelere, enerji tasarrufuna ve ekonomik kazanımlara katkı sunan plastikler, çevreye kontrolsüz şekilde bırakıldıklarında ise ciddi kirlilik problemlerine neden olmaktadır.
Çevre platformları ve ekoloji uzmanları, nehirlerin, denizlerin ve okyanusların plastik atıklarca istila edildiğini, bu durumun hem deniz ekosistemini hem de insan sağlığını tehdit eden küresel bir kriz boyutuna ulaştığını belirtmektedir. Planet Health Check platformu tarafından yayımlanan analizlerde, sentetik polimerlerin dayanıklı ve ekonomik yapısı nedeniyle hayatımızın vazgeçilmezi haline geldiği, ancak kontrolsüz tüketim sonucunda doğaya karışan plastiklerin devasa atık girdapları oluşturduğu vurgulanmaktadır.
Plastik Üretiminin Tarihi
20. yüzyılın başlarında üretilmeye başlanan sentetik malzemelerin ucuzluğu ve dayanıklılığı ile yaygınlık kazandığı, bununla birlikte atık yönetiminin yetersiz kalmasıyla okyanusların dünyanın çöp toplama merkezine dönüştüğü belirtilmektedir. Okyanus akıntılarının etkisiyle Atlantik, Pasifik ve Hint okyanuslarında büyük plastik adalarının ve atık girdaplarının oluşmaktadır. Uzmanlar, güneş ışınları ve dalga hareketleriyle parçalanan plastiklerin mikroskobik boyutlara eriştiğini, bu mikroplastiklerin besin zincirine eklenerek deniz canlılarına ve insanlara zarar verdiğini kaydetmektedir.
Plastik kirliliğiyle mücadele konusunda NASA'ya ait uyduların ve radar sistemlerinin okyanus yüzeyindeki dalga hareketlerini inceleyerek mikroplastik yoğunluğunu uzaydan belirlemeye yardımcı olduğu belirtilmektedir. Küresel kirliliğin yaklaşık yüzde 80’i 1000 civarındaki nehir arteri üzerinden okyanuslara taşınmaktadır. Uzmanlar turizm, balıkçılık ve su ürünleri sektörlerini ağır ekonomik zarara uğratan plastik kirliliğini engellemek için nehir ağızlarında arıtma ve toplama tesislerinin artırılması gerektiğini vurgulamaktadır.
