Faiz artırımı döviz kurunu düşürüp Türk Lirası'na değer kazandırırken, aynı zamanda yatırımların azalmasına ve sanayide yavaşlamaya neden olabilen çift taraflı bir dengeyi temsil eder. Bu mekanizmanın enflasyon, işsizlik ve büyüme üzerindeki etkileri ekonomik seyrin ana belirleyicisidir.
Merkez Bankası'nın Temel Görevleri
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, bir ülkenin finansal kalbi olarak para ve kur politikalarının yönetiminden sorumludur. Bu kurumun omuzlarında fiyat istikrarını sağlamak, finansal güvenliği korumak, döviz kuru rejimini biçimlendirmek, banknot basma yetkisini kullanmak ve ödeme sistemlerinin sağlıklı işlemesini kontrol etmek gibi beş temel görev bulunur. Bu sorumluluklar çerçevesinde fiyat istikrarını korumak için en sık başvurulan yöntemlerden biri de politika faizi uygulamasıdır. Kurum, bu aracı kullanarak piyasadaki para arzını ve talebi dengelemeyi hedefler.
Politika Faizi ve Repo Kavramının İşleyişi
Teknik bir ifadeyle politika faizi, Merkez Bankası tarafından belirlenen bir hafta vadeli repo faiz oranıdır. Burada bahsedilen repo kavramı, bankaların belirli bir faiz oranıyla ve belirli bir süre sonra geri satın alma garantisi vererek bono veya tahvil gibi değerli kağıtları satma işlemidir. Bankalar ellerindeki bu kağıtları teminat göstererek Merkez Bankası'ndan para alırlar ve kendilerine fon yaratırlar. Kısacası bu faiz, bankaların elde ettikleri bu fon için bir hafta boyunca ödeyecekleri borçlanma maliyetini temsil eder.
Para Politikası Kurulu ve Karar Mekanizması
Bu kritik faiz oranı, Merkez Bankası bünyesindeki Para Politikası Kurulu toplantılarının ardından ilan edilir. Belirlenen bu aralık Merkez Bankası için bir haftalık süreci kapsar. Politika faizinin belirlenmesindeki temel amaç, bankaların kendi müşterilerine sunduğu kredi ve mevduat faizlerini doğrudan yönlendirmektir. Bu oran değiştikçe bankaların maliyetleri de değiştiği için bu durum piyasadaki tüm kredi ürünlerine yansır.
Faiz Artırımının Döviz ve Enflasyon Üzerindeki Etkisi
Faiz oranlarının yükseltilmesi genellikle piyasayı durgunlaştıran ancak Türk Lirası'nın değerini artıran bir hamledir. Artan faizlerle birlikte döviz kurlarındaki tırmanışın durdurulması ve yabancı yatırımcıların ülkeye çekilmesi hedeflenir. Bu sayede yabancı sermayeye yüksek kazanç fırsatı sunularak ülkedeki riskler dengelenmeye çalışılır. Aynı zamanda daraltıcı para politikası çerçevesinde faizlerin artmasıyla insanların tüketim eğiliminin azalıp tasarrufa yönelmesi, dolayısıyla enflasyonun düşmesi beklenir.
Yüksek Faizin Ekonomik Büyümeye ve Sanayiye Maliyeti
Her ekonomik hamlenin bir maliyeti olduğu gibi yüksek faiz oranlarının da büyüme politikaları üzerinde olumsuz etkileri görülebilir. Faizlerin yükselmesiyle birlikte şirketlerin yatırım iştahı azalır, üretim düşer ve bu durum dolaylı olarak işsizlik oranlarının artmasına neden olabilir. Yatırımların kısıtlanmasıyla sanayi ve ekonomi genel bir yavaşlama sürecine girebilir. Ayrıca borçlu olan birey ve kurumlar, faiz artışıyla birlikte daha ağır bir finansal yükün altında kalabilirler.
Sonuç olarak faiz kararları, enflasyonu düşürme hedefi ile ekonomik büyüme arasındaki o ince dengeyi kurma çabasıdır.
