Savaş resimleri çoğu zaman kahramanlık hikayeleri anlatır. Ancak Rus ressam Vasili Vereşçagin’in 1871 tarihli Savaşın Yüceltilmesi tablosu, izleyiciyi bambaşka bir gerçekle baş başa bırakır.
Bu tabloda ne komutanlar vardır ne de zafer naraları… Geriye yalnızca sessizlik, bir yıkım ve insanlığın ağır bedeli kalmıştır.
Eserin Adı: Savaşın Yüceltilmesi (The Apotheosis of War)
Eserin Tarihi: 1871
Eserin Boyutları: 127 cm × 197 cm
Eserin Sanatçısı: Vasili Vasilyeviç Vereşçagin
Vasili Vasilyeviç Vereşçagin, 26 Ekim 1842’de doğmuş, Rus savaş sanatının en çarpıcı ve en rahatsız edici isimlerinden biri olarak sanat tarihine geçmiştir. 19. yüzyılda yaşamış Rus bir ressam olan Vereşçagin, özellikle savaşın acı yüzünü anlatan eserleriyle tanınır. Savaşları yüceltmek yerine, cephede gördüğü yıkımı, insan kayıplarını ve geride kalan sessizliği resimlerine taşımasıyla dikkat çeker.
Tüm Fatihlere İthaf Edilen Tablo
Vereşçagin bu eseri, Rus İmparatorluk Ordusu ile 1869–1870 yıllarında Türkistan’a yaptığı ikinci yolculuğun ardından, 1871’de Münih’te tamamladı.
Ressam, Orta Asya seferlerinde gördüklerini zihninde uzun süre taşıdı. Başlangıçta tabloya 'Timur’un Yüceltilmesi' adını vermeyi düşünse de, konunun yalnızca tek bir tarihi figürle sınırlı kalmaması gerektiğine karar verdi.
Böylece eser, 'geçmişteki, günümüzdeki ve gelecekteki tüm büyük fatihlere' ithaf edilen evrensel bir uyarıya dönüştü.
Kafatası Piramidi Ne Anlatıyor?
Tablonun merkezinde, çorak bir bozkırın ortasına yığılmış insan kafataslarından oluşan ürkütücü bir piramit yer alır. Bu yığının üzerinde leş kargaları dolaşır. Bazıları yere inmiş, bazıları havada süzülür, bazılarıysa çevredeki ağaçlara tüner.
Bu görüntü bir savaş sahnesi değil, savaşın sonrasıdır. Ne çarpışma vardır ne hareket. Sadece geride kalanlar…
Semerkant Detayı ve Tarihsel Gönderme
Tablonun sağ tarafında Semerkant şehri silik biçimde seçilir. Şehir surlarındaki gedik, 1868 yazında yaşanan Semerkant Kuşatması’na doğrudan bir göndermedir. Bu küçük ama güçlü detay, resmin rastgele bir yıkımı değil, somut bir tarihsel süreci anlattığını gösterir.
Arka plandaki dağlar ve uçsuz bucaksız bozkır ise insan hayatının ne kadar geçici ve boş olduğunu sessizce hatırlatır.
Bir Tablo Neden Yasaklandı?
Savaşın Yüceltilmesi tablosu, sergilendiği her yerde tartışma yarattı. Eser, son derece savaş karşıtı bulundu.
Rus hükümeti, tablonun Rus ordusunu kötü gösterdiği gerekçesiyle ülkede sergilenmesini yasakladı. Benzer bir tepki Almanya’da da görüldü. Hatta Alman Mareşal Helmuth von Moltke’nin tabloyu görmesinin ardından askerlerin eseri incelemesi yasaklandı.
Bir Anıt
Vereşçagin’e göre bu kafatası piramidi, belirli bir savaşa değil, tüm savaşlara aittir. Güneşin kavurduğu bozkırda yükselen bu anıt, zaferlerin ardında kalan isimsiz ölümleri simgeler. Kargalar kıyametin habercisi gibidir... Kale kalıntıları ise insanlığın ne kadar kırılgan olduğunu anlatmak için tasarlanmıştır.
Bugün Nerede?
Savaşın Yüceltilmesi tablosu, 1874 yılında koleksiyoner Pavel Tretyakov tarafından satın alındı. Bugün Moskova’daki Tretyakov Devlet Galerisi’nde sergileniyor.
