NASA mürettebatının giydiği uzay kıyafetleri, günlük yaşamda kullanılan kıyafetlere karşın "insan biçimindeki taşınabilir bir uzay aracı" olarak tanımlanmaktadır. 1974 yılında bir uzay kıyafetinin maliyeti 15-22 milyon dolar arasındayken, günümüzün enflasyon değerleriyle bu tutar 122 milyon dolara kadar ulaşmaktadır.
NASA'nın güncel olarak üzerinde çalıştığı yeni nesil xEMU (Exploration Extravehicular Mobility Unit) giysisinin geliştirme ve üretim giderlerinin ise yaklaşık 1 milyar dolar olduğu ifade edilmektedir. Bu tutarın ardında, astronotu uzayın ölümcül şartlarına karşı koruyan karmaşık bir mühendislik disiplini bulunmaktadır.
Uzay Giysisi Hangi Hayati Tehlikelere Karşı Koruma Sağlıyor?
Dünya atmosferinin dışındaki boşlukta insan vücudu kısa süre içinde hayati risk altına girmektedir. Bir uzay giysisi, astronotu oksijen yoksunluğu, aşırı sıcaklık değişimleri ve radyasyon gibi tehlikelerden korumak üzere tasarlanmış 10'dan fazla katmandan meydana gelmektedir.
Giysinin En Pahalı Parçası Eldivenler
Kulağa garip gelse de bir uzay giysisinin en karmaşık ve pahalı bölümlerinden biri eldivenlerdir. Uzay boşluğunda yer alan basınç, giysinin içinde yer alan havayı dışarı doğru atarak eldivenleri sert bir şekilde şişirir. Bu durum astronotun ellerini hareket ettirmesini olanaksız hale getirebilir. Bu nedenle eldivenler hassas dokunma hissini muhafaza edecek şekilde ince, aşırı soğuktan koruyacak kadar gelişmiş ısıtma mekanizmalarına sahip eklemli bölümlerden meydana gelir.
Yaşam Destek Sistemi (PLSS)
Uzay giysisinin sırtında yer alan Primary Life Support System (PLSS), sistemin merkezidir. Bu ünite oksijen sağlamanın yanında, karbondioksiti filtreler, nemi atar ve giysi içindeki elektrik gücünü yönetir. Bununla beraber astronotun vücut ısısını dengede tutmak için giysinin içindeki ince borularda dolaşan suyu soğutan bir sistemle çevrelenmiştir. Bu sistemin herhangi bir bölümünde meydana gelecek olası arızalanma, astronotun bilincini kaybetmesine neden olabilmektedir.
Uzay Mühendisliğinde "Yedeklilik" İlkesi Neden Önemlidir?
Uzayda onarım için zaman olmaması sebebiyle uzay giysileri "yedeklilik" (redundancy) prensibine uygun bir biçimde tasarlanmaktadır. Her kritik sistemin (oksijen, güç, iletişim) mutlaka bir yedeği vardır. Bir sistemde arıza yaşandığında saniyeler içinde alternatifi devreye alınır. Her dikişin, her valfin ve her kablonun en uç şartlarda test edilmesi, giysinin üretim maliyetini yükselten temel faktörler arasında yer almaktadır.
