Bir ülkenin ekonomik gücü Gayrisafi Yurtiçi Hasıla (GSYH) ve kişi başına düşen milli gelir rakamlarıyla ölçülür. Ancak kişi başına düşen geliri sadece piyasadaki cari döviz kuru üzerinden dolara çevirerek ülkeleri birbiriyle kıyaslamak, vatandaşların günlük yaşamdaki gerçek alım gücünü ve yaşam standartlarını anlamakta yetersiz ve yanıltıcıdır.
Ülkeler arasındaki yerel fiyat düzeyleri, barınma, gıda, sağlık ve ulaşım gibi temel hizmet maliyetlerindeki büyük farklılıklar aynı miktardaki doların A ülkesinde çok geniş bir geçim imkanı sunarken, B ülkesinde son derece kısıtlı bir yaşam standardına karşılık gelmesine yol açar. İşte uluslararası iktisatta bu fiyat düzeyi farklarını ortadan kaldırarak paranın reel satın alma kapasitesini ölçen temel gösterge Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) olarak adlandırılmaktadır.
Satın Alma Gücü Paritesi Nasıl Hesaplanır?
Uluslararası iktisat teorisinde önemli bir yere sahip olan Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP), ülkeler arasındaki fiyat seviyesi farklılıklarını dengeleyerek farklı para birimlerinin gerçek satın alma gücünü birbirine eşitleyen bir oranlama yöntemidir. SAGP hesaplanırken tüm ülkelerde benzer nitelikteki tüketim maddelerinden (gıda, giyim, konut, ulaşım vb.) oluşan ortak bir mal ve hizmet sepeti belirlenir. Aynı sepetin A ülkesindeki yerel para tutarı ile B ülkesindeki yerel para tutarı oranlanır. Böylece 1 doların veya 1 birim paranın her iki ülkede fiilen kaç birim mal ve hizmet satın alabildiği tespit edilir.
Kişi Başına Düşen Reel Gelir
Ekonomide fiyat artışlarının yarattığı yanılsamayı ortadan kaldırmak için sabit baz yıl fiyatlarıyla Reel GSYH hesaplanır. Ancak uluslararası refah karşılaştırmalarında reel üretimin nüfusa bölünmesi kadar, bu gelirin yerel fiyatlar karşısındaki alım gücü (SAGP) de önemli bir parametredir.
Sadece parasal büyüklükler veya milli hasıla artışları toplumdaki bireylerin gerçek refah düzeyini ve yaşam standartlarını doğrudan göstermez. Büyüme rakamları tek başına nicel bir genişlemeyi ifade ederken kalkınma ve yaşam standardı bireylerin eğitim, sağlık ve alım gücü gibi niteliksel yaşam kalitesini kapsar. SAGP cinsinden hesaplanan kişi başına gelir, vatandaşın cebindeki parayla kendi ülkesindeki yaşam maliyeti karşısında ne kadar rahat yaşayabildiğini gösteren en sağlıklı ölçüttür.
Kısacası, uluslararası ekonomi kıyaslamalarında sadece döviz kuruna odaklanmak resmin yalnızca bir kısmını gösterir. Bir vatandaşın yaşam standardını belirleyen asıl unsur, elindeki gelirin rakamsal büyüklüğü değil o gelirle kendi ülkesinde kaç ekmek, kaç litre yakıt alabildiği veya barınma ihtiyacını ne kadar karşılayabildiğidir. Satın Alma Gücü Paritesi, sayısal verilerin arkasındaki bu insani ve reel refah boyutunu görünür kılmaktadır.
