Ekonomi teorisinde Talep Kanunu, bir malın fiyatı yükseldiğinde o mala olan talep miktarının azalacağını söyler. Ancak hanehalkı bütçelerinin daraldığı ve yoksulluğun belirleyici olduğu dönemlerde, bu kuralın tam tersi bir durum yaşanabilmektedir. Fiyatı arttığı halde satış miktarı da artan, tüketicilerin et, süt veya sebze gibi daha pahalı gıdalardan vazgeçip bütçesini bu temel gıdaya ayırmak zorunda kaldığı ürünler, iktisat literatüründe Giffen Malı olarak geçmektedir.
İktisadi İkilemin Mantığı
Giffen malı, temel iktisat teorisindeki talep yasasına aykırı şekilde pozitif eğimli bir talep eğrisine sahip olan özel bir düşük mal türüdür. Dar gelirli bir tüketicinin günlük beslenme bütçesinde ekmek veya patates gibi temel gıdaların çok büyük bir pay kapladığı varsayıldığında bu temel gıdaya zam geldiğinde tüketicinin reel satın alma gücü daha da düşer. Bütçesi iyice daralan tüketici, et, süt ve meyve gibi daha pahalı gıdaları artık alamaz hale gelir. Protein ve besin ihtiyacını karşılayabilmek için almaktan vazgeçtiği bu pahalı ürünlerin yerine, fiyatı artmış olsa bile hala nispeten en ucuz kalori kaynağı olan ekmek ve patates tüketimini artırmak zorunda kalır.
İktisat literatüründe her ucuz veya düşük kaliteli mal Giffen malı olarak sınıflandırılmaz. Bir ürünün Giffen malı karakteristiği gösterebilmesi için ilgili malın tüketici bütçesinde önemli paya sahip olması gerekir. Tüketimi günlük beslenmede temel ikame olmalıdır. Aynı zamanda tüketicinin geliri arttığında talebini azalttığı düşük mal kategorisinde yer alması gerekir.
Giffen paradoksu, pazar sepetindeki çeşitliliğin kaybolduğunu ve tüketicinin alım gücü düştükçe tek seçeneğe mahkûm kaldığını gösteren bir iktisadi göstergedir. Fiyatı artan temel gıdanın daha fazla satın alınması tercih değil, bütçe imkânsızlığından kaynaklanan zorunlu bir davranıştır. Yoksulluk derinleştikçe tüketici sepetinin daralmasıdır.
