Günlük hayatta vitamin ve potasyum deposu olarak tükettiğimiz bazı gıdaların, aslında doğanın bir parçası olarak hafif düzeyde radyoaktivite barındırdığı bilimsel bir gerçeklik olarak karşımıza çıkıyor. Özellikle sosyal medya platformlarında sıkça tartışma konusu olan muzun radyasyon saçtığına dair iddialar, doz kavramını ve biyolojik süreçleri bilmeyenler için endişe verici görünebiliyor. Bilim insanlarının ölçümlerinde bir kıstas olarak kullandığı bu durum, doğal izotopların varlığıyla şekillenirken, aslında sadece meyvelerin değil, insanın kendi biyolojik yapısının da birer radyasyon kaynağı olduğunu kanıtlıyor. Potasyum açısından zengin olan bu meyvenin nükleer dedektörleri bile harekete geçirebilen gizemli yapısı, sağlığa zararlı olup olmadığı noktasında çok hassas bir matematiksel dengeye dayanıyor.
Muzun Radyoaktif Sırrı ve Potasyum İzotopları
Muzlar gerçekten radyoaktiftir ancak insan vücudu da radyoaktiftir. Radyoaktif olmaları muzları direkt olarak zararlı meyveler yapmaz.
Muzlar, potasyum açısından zengin oldukları için biraz radyoaktiftirler ve doğal izotoplarından biri, radyoaktif olan potasyum-40'tır.
Muz, kasların gelişimi için önemli bir element olan potasyumca zengin bir meyvedir. 150 gramlık bir muz, yaklaşık 450 mg civarı potasyum taşımaktadır.
Muzun taşıdığı radyasyon hakkında sosyal medyada ve internet forumlarında paylaşılan iddiayı ele aldığımızda, bu meyvenin potasyumun doğal izotopunun (K-40) varlığından dolayı hafif radyoaktif olduğunu görüyoruz.
Muz Eş Değer Dozu ve Zehirlenme Riskleri
Muzda bulunan radyasyondan zehirlenmeniz için yaklaşık 10 milyon muzu aynı anda tüketmeniz gerekmektedir.
Yani muz tüketmenin sağlığa zararlı olduğu söylenemez çünkü bu kadar muzu aynı anda tüketmek imkansızdır.
Tek bir muzun yaydığı radyasyon miktarı ise çok azdır, yani bu kadar az radyasyon sizi zehirleyemez. Bazı bilim insanları periyodik olarak bazı radyoaktif kaynakları ölçmek için muz eşdeğeri doz (banana equivalent dose) kavramını kullanmaktadır.
Bir muzun MED değeri en fazla bir mikrosievert veya 1 μSv olarak kabul edilir. İçerdiği potasyum dolayısıyla bir muz yaklaşık 0.1 μSv radyasyon yüklüdür.
Ölümcül Doz ve Kronik Maruz Kalma Senaryoları
Radyasyon yoluyla ölüm açısından kabaca iki senaryo bulunmaktadır. Kyshtym felaketinden elde edilen verilere dayanan kronik form tahminleriyle kronik ve akut maruz kalma oranlarına bakıldığında şu tablo ortaya çıkmaktadır:
Tek bir maruz kalma vakasından ölmek için gereken oran 10 Sv değerindedir. Bu durumda muzun sizi öldürebilmesi için aynı anda on milyon muz tüketmeniz gerekir. Zehirlenme semptomları göstermeye başlamanız içinse 7 yıl boyunca günde 274 tane muz tüketmeniz gerekir. Kronik maruz kalmadan semptom göstermeye başlamak için gereken süre en az 7 yıl boyunca 0.1 Gy/yıl olarak hesaplanmaktadır.
Güvenlik Taramaları ve Tıbbi İncelemelerle Karşılaştırma
Havaalanı güvenliğinden geçilirken de anlık olarak 0.25 μSv ek radyasyona maruz kalınır. 2,5 muz yediğiniz takdirde maruz kaldığınız radyasyon miktarı bir güvenlik tarama cihazından geçerken maruz kaldığınızla aynıdır.
Ankara’daki 1 günlük doğal radyasyona maruz kalma 60 muz, bir kol röntgenden alınan radyasyon dozu 10 muz ve bir beyin tomografi incelemesindeki doz 100.000 muz yemekle alınan radyasyon dozuna eşdeğerdir.
Her 100 kişiden 5’inin ışınlanmadan yıllar sonra ölümcül kansere yakalanacağının varsayıldığı doz miktarı ise kısa dönem için 1000 mSv’dir.
Nükleer Dedektörler ve Muz Dolu Kamyonlar
Muz dolu bir kamyon, kaçak nükleer silahlar arayan bir radyasyon dedektörünün alarmını tetikleyebilecek kadar radyoaktiftir. Muzun gümrük kapılarında nükleer malzeme kaçakçılığını önlemek için kullanılan detektörlerle tespit edilebilecek kadar radyoaktivite barındırdığı aktarımı gerçeği yansıtabilir.
Bir adet muz yenildiğinde alınacak radyasyon miktarının, bir nükleer santrale 50 km uzaklıkta 1 yıl yaşandığında alınacak radyasyon değerine yaklaşık olduğu hesaplanmaktadır.
Radyasyon belirli bir dozun altında kaldığı sürece zararlı değildir ve muz içeriğindeki potasyumdan kaynaklanan radyasyon zararsız düzeydedir.
