Ekonomi yönetiminde ana akım yaklaşımlardan kopuşu temsil eden Heterodoks model, yerleşik kuralların dışına çıkarak farklı ve daha önce denenmemiş uygulamaları temel alan bir iktisadi yöntemdir. Bu sistemde klasik faiz ve enflasyon ilişkisi gibi genel kabullerin yerine daha esnek ve merkezi müdahale odaklı teoriler ön plana çıkmaktadır.
Ortodoks Ekonomi Politikası Ne Anlama Geliyor?
İktisat literatüründe Ortodoks ekonomi, tüm dünyada genel kabul görmüş, geçerliliği test edilmiş ve sonuçları önceden öngörülebilen klasik kurallar bütününü temsil eder. Yunanca kökenli olan bu kavram, doğru inanç veya yerleşik öğreti anlamlarına gelir. Bu sistemi benimseyen ülkelerde, piyasa ekonomisinin temel prensipleri uygulanır ve merkez bankalarının bağımsızlığı, sıkı para politikası ile bütçe disiplini gibi unsurlar ön plana çıkar. Bir dönem Türkiye'de de terk edildiği açıklanan bu anlayış, aslında küresel finans sisteminin ana omurgasını oluşturan iktisadi yöntemleri ifade etmektedir.
Heterodoks Yaklaşım ve Ana Akımdan Sapma
Geleneksel yöntemlerin dışına çıkıldığında devreye giren Heterodoks ekonomi ise ana yoldan sapmayı ve farklı bir yol izlemeyi temsil eder. Klasik iktisat teorilerinin öngördüğü faiz ve enflasyon ilişkisi gibi temel kabullerin dışına çıkan bu model, alışılmışın dışındaki uygulamaları bünyesinde barındırır. İktisadi sorunlara daha önce denenmemiş veya genel kabul görmüş teorilerin uzağında kalan çözümler üretmeyi amaçlayan bu modelde, epistemolojik kopuş gibi kavramlarla ifade edilen farklı bir düşünce yapısı hakimdir.
Karma Model: Modern Dünyada Uygulama Örnekleri
Ekonomi uzmanları, günümüzde pek çok gelişmiş ülkenin aslında katı birer Ortodoks veya Heterodoks savunucusu olmadığını, aksine bu iki modeli bir arada kullandığını belirtmektedir. Modern dünyada hakim olan karma ekonomi modellerinde, serbest piyasa kuralları geçerli olsa da devletin asgari ücret belirlemesi veya kamu hizmetlerinde fiyatlandırma yapması gibi müdahaleler aslında Heterodoks birer uygulama olarak kabul edilir. Dolayısıyla bir dönem yoğun şekilde uygulanan bu sistem, iktisadi hayatın farklı katmanlarında dünya genelinde de kısmen karşılık bulabilmektedir.
Yeni Ekonomi Yaklaşımındaki Israr ve Bakan Nebati Dönemi
Faiz ve enflasyon arasındaki ilişkinin alışılagelmişin dışında yorumlandığı yeni ekonomi yaklaşımları, bu modellerin en dikkat çeken unsuru olmuştur. Pek çok uzman tarafından alışılmadık ve riskli bulunan bu politikalarda, yerleşik iktisadi kurallar bir tarafa bırakılarak farklı bir süreç işletilmiştir. Eski Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati de bu ekonomik yaklaşımı "Ortodoks ekonomi politikalarını bir tarafa koyduk, terk ettik" şeklindeki sözleri ile dile getirmiş ve görev süresi boyunca bu sistemi aktif olarak kullanmıştı. Nebati, Türkiye'nin yeni dönemde "heterodoks ekonomi politikalarını" benimsediğini vurgulayarak ekonomi literatürüne epistemolojik kopuş, nöro ekonomi ve neo klasik ekonomi gibi kavramları dahil etmişti.
Ekonomide yerleşik kurallar ile deneysel yöntemler arasındaki bu ince çizgi, ülkelerin hem kısa vadeli büyüme rakamlarını hem de uzun vadeli mali güvenilirliğini doğrudan şekillendirmeye devam ediyor.
