Klasik iktisadın kurucusu Adam Smith'in Mutlak Üstünlükler Teorisi, bir ülkenin dış ticaretten kazanç sağlayabilmesi için en az bir malın üretiminde diğer ülkelere göre mutlak manada daha verimli olması gerektiğini savunuyordu. Ancak bu yaklaşım, üretim imkanları ve verimliliği her alanda geride olan ülkelerin uluslararası ticarete nasıl katılabileceğini açıklamakta yetersiz kalıyordu.
İngiliz iktisatçı David Ricardo, bu eksikliği gidermek amacıyla Karşılaştırmalı Üstünlükler Teorisi'ni ortaya koydu. Ricardo'ya göre, bir ülke tüm ürünlerin üretiminde rakiplerine kıyasla mutlak olarak daha az verimli (daha yüksek maliyetli) olsa dahi göreli olarak en az dezavantajlı olduğu, yani fırsat maliyetinin en düşük olduğu alanda uzmanlaşıp dış ticaret yaparsa küresel refahtan pay alabilirdi.
Mutlak Üstünlük Teorisinden Karşılaştırmalı Üstünlük Teorisine Geçiş
Adam Smith'in Mutlak Üstünlükler Teorisi, iki ülke arasında ticaretin başlaması için her ülkenin en az bir ürünü diğerinden daha ucuza ve verimli üretmesini şart koşuyordu. Örneğin A ülkesi kumaşı, B ülkesi şarabı daha az kaynak harcayarak üretiyorsa, her iki ülke de ucuz ürettiği üründe uzmanlaşıp ihracat yaparak kazanç sağlardı. Ancak David Ricardo, A ülkesinin hem kumaşı hem şarabı B ülkesinden daha verimli ürettiği bir senaryoyu inceledi. Ricardo, A ülkesi her iki malda da mutlak üstünlüğe sahip olsa bile, B ülkesinin dış ticaretten dışlanmayacağını kanıtladı. Burada belirleyici olan unsur ürünlerin mutlak maliyeti değil ülke içindeki göreli (nisbi) maliyet oranları ve fırsat maliyetiydi.İktisatta fırsat maliyeti, kısıtlı kaynaklarla bir seçim yapılırken vazgeçilmek zorunda kalınan en iyi ikinci alternatifin değerini ifade eder. Karşılaştırmalı üstünlükler teorisinde fırsat maliyeti, bir birim daha fazla X malı üretebilmek için feda edilmesi gereken Y malı miktarını simgeler.
Gelişmekte olan ülkeler açısından Ricardo'nun teorisi hem uluslararası pazarlara giriş fırsatı hem de uzun vadede dönüştürülmesi gereken bir yapı sundu. Yüksek teknoloji ve sermaye birikimi kısıtlı olan ülkeler yoğun oldukları iş gücü, tarım veya hammadde kaynaklarına dayalı alanlarda fırsat maliyeti avantajı elde ederek küresel ticaret sistemine eklemlenirler.
David Ricardo'nun Karşılaştırmalı Üstünlükler Teorisi, hiçbir ülkenin küresel ticarette çaresiz ve rekabetsiz olmadığını gösteren bir iktisat ilkesidir. Gelişmekte olan ülkeler için dış ticarette başarı tüm sektörlerde aynı anda büyük küresel aktörlerle yarışmaya çalışmak yerine, kendi fırsat maliyeti yapısını doğru analiz ederek en avantajlı olduğu alanlara odaklanmaktan ve zamanla bu odak alanlarını yüksek teknolojiye taşımaktan geçmektedir.
